Σάββατο, 22 Σεπτεμβρίου 2012

Yπατία η Αλεξανδρινή



Την Υπατία θέλησα να την μελετήσω περισσότερο από μία διάθεση θρησκευτικής αναζήτησης, ίσως και αμφισβήτησης. Γιατί παρουσιάζει μια ιδιαίτερη αντιστροφή στην έννοια του ήρωα-αγίου. Άγιος είναι αυτός (από όσα μάθαμε τουλάχιστον στα θρησκευτικά στο σχολείο) που μαρτύρησε τον αληθινό θεό βρίσκοντας τραγικό θάνατο από τους άπιστους παγανιστές.Τι συμβαίνει όμως όταν ένας παγανιστής (με όλη την αυθαιρεσία που κρύβει ο όρος) βρίσκει τραγικό θάνατο από τους χριστιανούς; Είναι άραγε ένας αντι-άγιος;
Αφορμή για την αναδρομή στη ζωή της Υπατίας στάθηκε το βιβλίο με τον ομώνυμο τίτλο της Maria Dzielska από τις εκδόσεις Ενάλιος. Ένα ιστορικό δοκίμιο που χωρίς να αποφεύγει τις κορώνες μερικές φορές φωτίζει επαρκώς πολλές πτυχές της προσωπικότητας της Υπατίας.
Η Υπατία γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια περίπου το 355 μ.Χ. (αν και υποστηρίζεται από ορισμένους ότι η χρονολογία της γέννησής της ήταν το 370). Κόρη του Θέωνα, ο οποίος ήταν συγγραφέας και φιλόσοφος με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα ερμητικά και ορφικά κείμενα. Μαθηματικός, αστρονόμος και φιλόσοφος η ίδια ασχολήθηκε με την ελληνική φιλοσοφία και παιδεία. Γρήγορα απέκτησε φήμη και συγκέντρωσε γύρω της έναν κύκλο μαθητών που αργότερα ανέλαβαν σημαντικές κρατικές και εκκλησιαστικές θέσεις. Ανήκει στους νεοπλατωνιστές και διδάσκει στους μαθητές της να θεωρούν τη φιλοσοφία ως ένα είδος θρησκευτικού μυστηρίου. Μια προοδευτική πορεία από τον αισθητό στο νοητό κόσμο. 
Η Υπατία όμως έμεινε γνωστή στην ιστορία για κάτι άλλο: για το κάλλος και την ωραιότητα, όχι όμως της ψυχής, αλλά του σώματος. Και μάλιστα δολοφονήθηκε άγρια από ένα φανατισμένο όχλο χριστιανών το 415 μ.Χ. Και φυσικά τα όρια του θρύλου και της αλήθειας ανακατεύονται τόσο έντονα που δεν ξέρεις τί ακριβώς να πιστέψεις. 
Η συγγραφέας απορρίπτει το ενδεχόμενο να δολοφονήθηκε η Υπατία λόγω της εκπάγλου και προκλητικής ομορφιάς που αναμόχλευε τα πάθη των αντρών, γιατί ήταν και σε μια ηλικία (άνω των εξήντα όταν δολοφονήθηκε) αρκετά "ώριμη" για φαντασιώσεις αμαρτωλές. Επίσης φαίνεται ότι απορρίπτει και τα αμιγώς θρησκευτικά κίνητρα για τη δολοφονία της. Ερμηνεύει τη δολοφονία της με πιο πολιτικά κίνητρα, καθώς ο πατριάρχης Αλεξανδρείας, Κύριλλος, ήθελε να τη βγάλει από τη μέση για να έχει πιο στέρεη τη δική του εξουσία. Σε μια εποχή θρησκευτικού συγρκητισμού δεν μπορούσε να ευσταθήσει η κατηγορία ότι η Υπατία ήταν παγανίστρια. Την κατηγόρησαν βέβαια και ως μάγισσα, και πάλι όμως και αυτός ο χαρακτηρισμός δεν ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνος. Η πολιτική επιρροή όμως που είχε και μάλιστα σε ανθρώπους επιφανείς, όπως ο έπαρχος της Αλεξάνδρειας, ήταν κάτι που προκαλούσε ανησυχία στην εκκλησιαστική άρχουσα τάξη.


παραπέμπω από το λεξικό Σούδα το αντίστοιχο λήμμα


πατία: Θέωνος το γεωμέτρου θυγάτηρ, το λεξανδρέως φιλοσόφου, κα ατ φιλόσοφος κα πολλος γνώριμος: γυν σιδώρου το φιλοσόφου. κμασεν π τς βασιλείας ρκαδίου. γραψεν πόμνημα ες Διόφαντον, τν στρονομικν Κανόνα, ες τ Κωνικ πολλωνίου πόμνημα. ατη διεσπάσθη παρ τν λεξανδρέων, κα τ σμα ατς νυβρισθν καθ' λην τν πόλιν διεσπάρη. τοτο δ πέπονθε δι φθόνον κα τν περβάλλουσαν σοφίαν, κα μάλιστα ες τ περ στρονομίαν: ς μέν τινες π Κυρίλλου, ς δέ τινες δι τ μφυτον τν λεξανδρέων θράσος κα στασιδες. πολλος γρ κα τν κατ' ατος πισκόπων τοτο ποίησαν: τν Γεώργιον σκόπει κα τν Προτέριον. Περ πατίας τς φιλοσόφου. πόδειξις, ς στασιώδεις ο λεξανδρες. ατη ν λεξανδρείᾳ κα γεννήθη κα νετράφη κα παιδεύθη. τν δ φύσιν γενναιοτέρα το πατρς οσα οκ ρκέσθη τος δι τν μαθημάτων παιδεύμασιν π τ πατρί, λλ κα φιλοσοφίας ψατο τς λλης οκ γεννς, περιβαλλομένη δ τρίβωνα γυν κα δι μέσου το στεος ποιουμένη τς προόδους ξηγετο δημοσίᾳ τος κροσθαι βουλομένοις τν Πλάτωνα τν ριστοτέλην λλου του δ τν φιλοσόφων. πρς δ τ διδασκαλικ κα π' κρον ναβσα τς πρακτικς ρετς, δικαία τε κα σώφρων γεγονυα, διετέλει παρθένος, οτω σφόδρα καλή τε οσα κα εειδής, στε κα ρασθναί τινα ατς τν προσφοιτώντων. δ οχ οἷός τε ν κρατεν το ρωτος, λλ' ασθησιν δ παρείχετο κα ατ το παθήματος. ο μν ον παίδευτοι λόγοι φασί, δι μουσικς ατν παλλάξαι τς νόσου τν πατίαν: δ λήθεια διαγγέλλει πάλαι μν διεφθορέναι τ μουσικς, ατν δ προενεγκαμένην τι τν γυναικείων ακν ατο βαλλομένην κα τ σύμβολον πιδείξασαν τς καθάρτου γενέσεως, τούτου μέντοι, φάναι, ρς, νεανίσκε, καλο δ οδενός, τν δ π' ασχύνης κα θάμβους τς σχήμονος πιδείξεως διατραπναί τε τν ψυχν κα διατεθναι σωφρονέστερον. οτω δ χουσαν τν πατίαν, ν τε τος λόγοις οσαν ντρεχ κα διαλεκτικν ν τε τος ργοις μφρονά τε κα πολιτικήν, τε λλη πόλις εκότως σπάζετό τε κα προσεκύνει διαφερόντως, ο τε ρχον- τες ε προχειριζόμενοι τς πόλεως φοίτων πρτοι πρς ατήν, ς κα θήνησι διετέλει γινόμενον. ε γρ κα τ πργμα πόλωλεν, λλ τό γε νομα φιλοσοφίας τι μεγαλοπρεπές τε κα ξιάγαστον εναι δόκει τος μεταχειριζομένοις τ πρτα τς πολιτείας. δη γον ποτε συνέβη τν πισκοποντα τν ντικειμένην αρεσιν Κύριλλον, παριόντα δι το οκου τς πατίας, δεν πολν θισμν ντα πρς τας θύραις, πιμξ νδρν τε κα ππων, τν μν προσιόντων, τν δ πιόντων, τν δ κα προσισταμένων. ρωτήσαντα δ τι εη τ πλθος κα περ ο κατ τν οκίαν θόρυβος, κοσαι παρ τν πομένων, τι προσαγορεύοιτο νν φιλόσοφος πατία κα κείνης εναι τν οκίαν. μαθόντα δ οτω δηχθναι τν ψυχήν, στε φόνον ατ ταχέως πιβουλεσαι, πάντων φόνων νοσιώτατον. προελθούσ γρ κατ τ εωθς πιθέμενοι πολλο θρόοι θηριώδεις νθρωποι, ς ληθς σχέτλιοι, οτε θεν πιν εδότες οτ' νθρώπων νέμεσιν ναιροσι τν φιλόσοφον, γος τοτο μέγιστον κα νειδος προστρεψάμενοι τ πατρίδι. κα βασιλες γανάκτησεν π τούτ, ε μ Αδέσιος δωροδοκήθη. κα τν μν σφαγέων φείλετο τν ποινήν, φ' αυτν δ κα γένος τ φ' αυτο ταύτην πεσπάσατο, κα ξέπλησε δίκην τούτου κγονος. τούτων δ μνήμη τι σζομένη τος λεξανδρεσι συνέστελλεν ες μικρν κομιδ τν περ τν σίδωρον τν λεξανδρέων τιμήν τε κα σπουδήν: τε κα τοιούτου πικρεμαμένου δέους, μως καστοι σπευδον ατ συνεναι θαμ κα τν π το σωφρονοντος στόματος ἰόντων κροσθαι λόγων. πε κα σοι ητορικν προί̈σταντο διατριβν ποιητικν, σπάζοντο τν το φιλοσόφου συχνν μιλίαν. ε γρ κα νάγωγος ν τ τοιατα, λλ τ γε λλ φιλοσόφ κριβείᾳ προσετίθει τι κα κείνοις πιμελέστερον ες τ σφέτερα ατν τεχνύδρια. τά τε γρ λλα διηκρίβωτο κα τν πιδεικνυμένων λόγων τε κα ποιημάτων κρίσιν ποιετο διαφέρουσαν τν λλων. δι κα ν τος πί τινι λογικ κροάσει θεάτροις λίγα μν πνει τος πιδεικνυμένους, κα πάνυ συχάζοντι τ παίν: καιρίως δ μως κα κατ λόγον. θεν παν τ θέατρον, ς επεν, τ κείνου κρίσει γνώμονι διεχρτο τν μεινον χερον λεγόντων. τν δ π' μο γεγονότων κριτικος νδρας πίσταμαι τρες τ λεγόμενα κρίνειν δυναμένους νευ τε μέτρου: το γρ ατο μν κρίσις μολογεται οσα ποιημάτων κα συγγραμμάτων. γ δ κα δημιουργν γομαι τν ατν κατέρων: μόνον ε γυμνασία πρς κάτερον ση γένοιτο κα δι προθυμίας τς σης. να δ τούτων ο φημι τν σίδωρον, λλ κα πολλ λαττοσθαι τν τριν. ο δ κριτα γάπιος, Σεβηριανός, Νόμος. μέτερος δ λικιώτης Νόμος.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου