Κυριακή, 30 Σεπτεμβρίου 2012

ΔΙΟΤΙΜΑ


Μία μικρή αναδρομή σε αυτή τη μυστηριώδη μάγισσα, τη Διοτίμα. Ο Πλάτωνας επικαλείται τη Διοτίμα για να υπερασπιστεί το δάσκαλό του Σωκράτη, ότι τάχα διαφθείρει τους νέους. Σκοπός του είναι να προβάλλει τη γνώμη ότι ο αληθινός έρωτας οδηγεί στη θέαση της ιδέας της ομορφιάς, πλατωνικός έρωτας.  Όσο για μένα...με τραβούν αυτές οι μοναδικές, ανεπανάληπτες γυναικείες μορφές που εμφανίζονται στα κείμενα και μένεις πάντα με την απορία αν πράγματι υπήρξαν και ιστορικά πρόσωπα...
Ο Πλάτων στο Συμπόσιο εμ­φανίζει το φιλόσοφο Σωκράτη να λέει ότι στα ερωτικά τον μύησε μια γυναίκα από τη Μαντινεία, η Διοτίμα. Μήπως η Διοτίμα, που είναι φανταστικό πρόσωπο, είναι η Ασπασία η σοφή όπως την αποκαλούν τα λεξικά; Σύμφωνα με τον Ανδρέα Λεντάκη αυτό είναι και το πιθανότερο, διότι δεν έχουμε καμία άλλη μαρτυρία για την ιστορικότητα του προσώπου της πέρα από τη μνημόνευση της στο Συμπόσιο από τον Σωκράτη.
τν δ λόγον τν περ το ρωτος, ν ποτ κουσα γυναικς Μαντινικς Διοτίμας, τατά τε σοφ ν κα λλα πολλά, κα θηναίοις ποτ θυσαμένοις πρ το λοιμο δέκα τη ναβολν ποίησε τς νόσου, δ κα μ τ ρωτικ δίδαξεν,— ν ον κείνη λεγε λόγον, πειράσομαι μν διελθεν κ τν μολογημένων μο κα γάθωνι.
Πλάτωνας, Συμπόσιο, 201d


Σύμφωνα με τη Διοτίμα, ο Έρωτας είναι κάτι μεταξύ θνητού και αθανάτου, είναι ένας μεγάλος δαίμονας. Μητέρα του είναι η Πενία και πατέρας του είναι ο Πόρος.

τε γρ γένετο φροδίτη, εστιντο ο θεο ο τε λλοι κα τς Μήτιδος ὑὸς Πόρος. πειδ δ δείπνησαν, προσαιτήσουσα οον δ εωχίας οσης φίκετο Πενία, κα ν περ τς θύρας. ον Πόρος μεθυσθες το νέκταρος, ονος γρ οπω ν, ες τν το Δις κπον εσελθν βεβαρημένος ηδεν. ον Πενία πιβουλεύουσα δι τν ατς πορίαν παιδίον ποιήσασθαι κ το Πόρου, κατακλίνεταί τε παρ ατ κα κύησε τν ρωτα. δι δ κα τς φροδίτης κόλουθος κα θεράπων γέγονεν ρως, γεννηθες ν τος κείνης γενεθλίοις, κα μα φύσει ραστς ν περ τ καλν κα τς φροδίτης καλς οσης.
Πλάτωνας, Συμπόσιο, 203c

Ο Έρωτας είναι η διαρκής παρουσία του αγαθού. Επειδή η αιώνια διάρκεια είναι ιδιότητα της θείας ουσίας, η Διοτίμα θεωρεί ως θεϊκό στοιχείο μέσα στην ανθρώπινη ζωή την κύηση και τη γέννηση. Μόνο με τη γέννηση μέσα στην περιοχή του καλού είναι δυνατόν να φτάσουν τα θνητά όντα στην απόκτηση της αιώνιας παρουσίας του αγαθού. Αυτό σημαίνει ότι ο τελικός στόχος που αποτελεί την επιδίωξη του έρωτα είναι η αθανασία. Η θνητή φύση μπορεί και σώζεται επειδή στη ροή της χρονικότητας πεθαίνοντας αφήνει κάθε στιγμή κάτι το νέο ως διάδοχο. Η ανανεωτική ενεργητικότητα είναι ο μόνος τρόπος που ανοίγει στο θνητό ον τον ορίζοντα της αθανασίας. Εδώ στηρίζει ο Πλάτωνας και τη θεωρία της ανάμνησης: η παρουσία της επιστήμης κατορθώνεται με μια διαρκή μελέτη και ανάμνηση.

κα μ τι κατ τ σμα, λλ κα κατ τν ψυχν ο τρόποι, τ θη, δόξαι, πιθυμίαι, δοναί, λπαι, φόβοι τούτων καστα οδέποτε τ ατ πάρεστιν κάστ, λλ τ μν γίγνεται, τ δ πόλλυται. πολ δ τούτων τοπώτερον τι, τι κα α πιστμαι μ τι α μν γίγνονται, α δ πόλλυνται μν, κα οδέποτε ο ατοί σμεν οδ κατ τς πιστήμας, λλ κα μία κάστη τν πιστημν τατν πάσχει. γρ καλεται μελετν, ς ξιούσης στ τς πιστήμης· λήθη γρ πιστήμης ξοδος, μελέτη δ πάλιν καινν μποιοσα ντ τς πιούσης μνήμην σζει τν πιστήμην, στε τν ατν δοκεν εναι. τούτ γρ τ τρόπ πν τ θνητν σζεται, ο τ παντάπασιν τ ατ ε εναι σπερ τ θεον, λλ τ τ πιν κα παλαιούμενον τερον νέον γκαταλείπειν οον ατ ν. ταύτ τ μηχαν, Σώκρατες, φη, θνητν θανασίας μετέχει, κα σμα κα τλλα πάντα· θάνατον δ λλ. μ ον θαύμαζε ε τ ατο ποβλάστημα φύσει πν τιμ· θανασίας γρ χάριν παντ ατη σπουδ κα ρως πεται.
Πλάτωνας, Συμπόσιο, 208a - 208b


Την τάση για αθανασία τη βλέπει η Διοτίμα κάτω από δύο πρίσματα: α) η σωματική αθανασία, ο βιολογικός έρωτας της σωματικής παιδογονίας, β) η ψυχική αθανασία, η οποία συντελείται μέσα στον ορίζοντα της ιστορικής μνήμης.

οει σύ, φη, λκηστιν πρ δμήτου ποθανεν ν, χιλλέα Πατρόκλ παποθανεν, προαποθανεν τν μέτερον Κόδρον πρ τς βασιλείας τν παίδων, μ οομένους θάνατον μνήμην ρετς πέρι αυτν σεσθαι, ν νν μες χομεν; πολλο γε δε, φη, λλ ομαι πρ ρετς θανάτου κα τοιαύτης δόξης εκλεος πάντες πάντα ποιοσιν, σ ν μείνους σι, τοσούτ μλλον· το γρ θανάτου ρσιν. ο μν ον γκύμονες, φη, κατ τ σώματα ντες πρς τς γυνακας μλλον τρέπονται κα ταύτ ρωτικοί εσιν, δι παιδογονίας θανασίαν κα μνήμην κα εδαιμονίαν, ς οονται, ατος ες τν πειτα χρόνον πάντα ποριζόμενοι· ο δ κατ τν ψυχήν—εσ γρ ον, φη, ο ν τας ψυχας κυοσιν τι μλλον ν τος σώμασιν, ψυχ προσήκει κα κυσαι κα τεκεν.
Πλάτωνας, Συμπόσιο, 208e-209a

Στο τελευταίο μέρος του λόγου της Διοτίμας παρουσιάζεται ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσει η ψυχή όταν δεχτεί την επιφοίτηση του έρωτα. Το πρώτο ξεκίνημα είναι ο σωματικός έρωτας, η σχέση όμως πρέπει να έχει χαρακτήρα πνευματικό και τεκμηρίωση της ορθότητας της σχέσης αυτής είναι η γέννηση λόγων καλών. Στη συνέχεια πρέπει να γίνει ενατένιση του κάλλους που παρουσιάζεται σε όλα τα ωραία σώματα και μάλιστα του ψυχικού κάλλους. Η τρίτη και τελευταία βαθμίδα είναι η ύψωση της ψυχής στην ενατένιση του καθαυτό καλού, εκεί όπου ο ανθρώπινος λόγος είναι πια ανίκανος να εκφράσει τα όσα αισθάνεται η ψυχή.

τοτο γρ δή στι τ ρθς π τ ρωτικ έναι π λλου γεσθαι, ρχόμενον π τνδε τν καλν κείνου νεκα το καλο ε πανιέναι, σπερ παναβαθμος χρώμενον, π νς π δύο κα π δυον π πάντα τ καλ σώματα, κα π τν καλν σωμάτων π τ καλ πιτηδεύματα, κα π τν καλν πιτηδευμάτων π τ καλ μαθήματα, κα π τν μαθημάτων π κενο τ μάθημα τελευτσ, στιν οκ λλου ατο κείνου το καλο μάθημα, κα γν ατ τελευτν στι καλόν.
Πλάτωνας, Συμπόσιο, 211c-211d





Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου