Κατερίνα Πινόσοβα

Σουρρεαλίστρια ποιήτρια και ζωγράφος........
"Η καλοαναθρεμμένη μου συνείδηση"

Παστώνω κοράκια ενίοτε
λιώνω στο στόμα μου κορσάζ
ενίοτε
ενίοτε κατουράω μες στο στόμα μου
κι ενίοτε στάζω δάκρυα
ιππεύω ομίχλης άλογα ενίοτε
πάντοτες δίχως μπότες
όμως ενίοτε σκοτώνω πεταλούδες
πάνω στο στήθος μου
κι ενίοτε θάβομαι
μέσα στο νεροχύτη
και τη νύχτα είμαι ενίοτε
κουκουβάγια
όμως ενίοτε είμαι ψάρι
όλη μέρα.

"Μια εποχή στην Κόλαση" Αρθούρος Ρεμπώ

Η ποίηση δεν απαιτεί ωριμότητα, η ποίηση θέλει πάθος, νεότητα...η ποίηση είναι σφρίγος, ανάσα, λαχάνιασμα...δεν θέλει καθωσπρεπισμούς και φιοριτούρες... η ποίηση είναι καταφύγιο...ειδικά όταν βλέπεις τί χάνεται...όταν αισθάνεσαι μια απώλεια...σε μια τέτοια στιγμή, στιγμή απώλειας, ήρθε στα χέρια μου το βιβλίο του Ρεμπώ "Μια εποχή στην Κόλαση". Τόσο ελλειπτικό και αφηρημένο κείμενο, όσο η ψυχή που βλέπεις να πετάει, αλλά και τόσο σωματώδες και σφριγηλό, όσο τα σώματα που βλέπεις να κινούνται γύρω σου....

ένα ποίημα................

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ

 Φθινόπωρο κιόλας! – Μα γιατί η λύπη για τον ήλιο τον αιώνιο, όταν με την αναζήτηση της θεϊκής διαύγειας καταγινόμαστε – πολύ μακρύτερα απ΄ όλους αυτούς που παρέρχονται με τις εποχές.

Φθινόπωρο. Κι η βάρκα μας  απάνου σε ακίνητες ομίχλες, πισωγυρίζει στης δυστυχίας το λιμάνι, στη θεόρατη πόλη μ’ ουρανό βαμμένο λάσπη και φωτιά. Α! τα δυσώδη κουρέλια, το μουλιασμένο με βροχή ψωμί, το μεθύσι, οι χίλιοι έρωτες που με σταύρωσαν! Πότε επιτέλους θα αποκάμει τούτη η αιματορουφίχτρα, των μυριάδων ψυχών και πτωμάτων, βασίλισσα, που θα κριθούν! Βλέπω ξανά τον εαυτό μου, η σάρκα μου διαβρωμένη απ’ τη λάσπη και την πανούκλα, σκουλήκια γεμάτα τα μαλλιά κι οι μασχάλες μου κι ακόμα μεγαλύτερα σκουλήκια στην καρδιά μου, ξαπλωμένα μεταξύ αγνώστων δίχως ηλικία, δίχως αίσθημα…Θα μπορούσα να είχα πεθάνει εκεί…Φρικτή μνήμη! Απεχθάνομαι την μιζέρια.

Και τρέμω το χειμώνα, επειδή της άνεσης χαρακτηρίζεται εποχή!

-Μερικές φορές βλέπω στον ουρανό ατέλειωτες ακτές καλυμμένες λευκών εθνών. Απάνω μου, ένα μεγαλοπρεπές χρυσό πλεούμενο, ανεμίζει τις πολύχρωμες σημαίες του στου πρωινού την αύρα. Δημιούργησα κάθε ξεφάντωμα, κάθε θρίαμβο, κάθε δράμα. Προσπάθησα ν’ ανακαλύψω νέα άνθη, νέα αστέρια, νέα σάρκα, νέες διαλέκτους. Πίστεψα πως υπερφυσικές δυνάμεις θα αποκτούσα. Α, καλά! Θα πρέπει να θάψω την φαντασία και τις αναμνήσεις μου! Η ωραία δόξα του καλλιτέχνη και του παραμυθά πάει περίπατο!

Εγώ! Εγώ που ονόμασα τον εαυτό μου μάγο ή άγγελο, χωρίς ηθικούς φραγμούς, επέστρεψα στο χώμα αποζητώντας μια σθεναρή πραγματικότητα να υιοθετήσω! Χωριάτη!

Εξαπατήθηκα; Μπορεί η φιλανθρωπία να είναι η αδελφή του θανάτου για με;

Στο τέλος θα ζητήσω συγχώρεση επειδή ανατράφηκα με ψέματα. Και τώρα ας πηγαίνουμε.

Μα ούτε ένα χέρι φιλικό. Και που να ψάξω βοήθεια;

Αλήθεια, η νέα ώρα είναι το λιγότερο άτεγκτη.

Για αυτό μπορώ να πω ότι η νίκη κερδίθηκε: ο τριγμός των οδόντων, το σύριγμα της φωτιάς, οι στεναγμοί της μόλυνσης  μετριάζονται. Κάθε ανόητη μνήμη μου εξασθενίζει. Οι τελευταίες μου απογοητεύσεις απομακρύνονται – ζήλια των ζητιάνων, των ληστών, των νεκρόφιλων, του κάθε είδους υπανάπτυκτων – καταραμένοι, εάν επρόκειτο να πάρω εκδίκηση!

Κάποιος οφείλει να είναι απόλυτα σύγχρονος.

Κανένα άσμα ασμάτων: κράτησε το κερδισμένο έδαφος. Δύσκολη νύχτα! Το ξεραμένο αίμα καπνίζει στο πρόσωπο μου, και τίποτα δεν άφησα πίσω μου παρ’ εκτός του φριχτού τούτου χαμόδεντρου!… Οι πνευματικές μάχες είναι τόσο βάναυσες όσο και των ανθρώπων ο πόλεμος: αλλά το όραμα της δικαιοσύνης  είναι μόνο θέλημα Θεού.

Και στο μεταξύ, τούτη είναι η παραμονή. Ας καλωσορίσουμε κάθε εισροή ζωτικότητας και αληθινής ευαισθησίας. Και την αυγή, οπλισμένοι με φλογερή υπομονή σε μεγαλοπρεπείς πόλεις θα εισέλθουμε.

Γιατί μίλησα για ένα χέρι φιλικό; Ένα μεγάλο μου πλεονέκτημα είναι ότι τώρα μπορώ να γελώ με τους παλιούς ψευδείς μου έρωτες, και να ντροπιάζω εκείνα τ’ άτιμα ζευγάρια – εκεί πίσω αντίκρισα την κόλαση κάθε γυναίκας- και θα’ ναι θεμιτό τώρα να κατέχω την αλήθεια μέσα σ’ ένα σώμα και μια ψυχή.

Ο Ιωνάς και το κήτος

Ένα σουρρεαλιστικό παραμύθι της παλαιάς Διαθήκης όπου πρωταγωνιστεί ένας εβραίος προφήτης και ένα τεράστιο ψάρι. Αυτό που μου κάνει εντύπωση είναι το γεγονός ότι το ψάρι δεν απεικονίζεται τόσο να καταβροχθίζει, αλλά να ξεβράζει τον Ιωνά. Ο προφήτης μέσα στην κοιλιά του κήτους σε ένα χώρο περισυλλογής και προσευχής, σε ένα χώρο αυτογνωσίας. Το υδάτινο στοιχείο συσχετισμένο με την αναγέννηση. Μου φέρνει στο μυαλό και την πτώση σε ένα πηγάδι, εκεί όπου ο άνθρωπος καταβυθίζεται στο βαθύτερο εγώ του και μετά εξέρχεται...ανανεωμένος...

Το απόσπασμα από την Παλαιά Διαθήκη:

καί προσέταξε Κύριος κήτει μεγάλῳ καταπιεῖν τὸν ᾿Ιωνᾶν· καὶ ἦν ᾿Ιωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας. 2 καὶ προσηύξατο ᾿Ιωνᾶς πρὸς Κύριον τὸν Θεὸν αὐτοῦ ἐκ τῆς κοιλίας τοῦ κήτους 3 καὶ εἶπεν· ᾿Εβόησα ἐν θλίψει μου πρὸς Κύριον τὸν Θεόν μου, καὶ εἰσήκουσέ μου· ἐκ κοιλίας ᾅδου κραυγῆς μου ἤκουσας φωνῆς μου. 4 ἀπέρριψάς με εἰς βάθη καρδίας θαλάσσης, καὶ ποταμοὶ ἐκύκλωσάν με· πάντες οἱ μετεωρισμοί σου καὶ τὰ κύματά σου ἐπ᾿ ἐμὲ διῆλθον. 5 καὶ ἐγὼ εἶπα· ἀπῶσμαι ἐξ ὀφθαλμῶν σου· ἆρα προσθήσω τοῦ ἐπιβλέψαι με πρὸς ναὸν τὸν ἅγιόν σου; 6 περιεχύθη μοι ὕδωρ ἕως ψυχῆς, ἄβυσσος ἐκύκλωσέ με ἐσχάτη, ἔδυ ἡ κεφαλή μου εἰς σχισμὰς ὀρέων. 7 κατέβην εἰς γῆν, ἧς οἱ μοχλοὶ αὐτῆς κάτοχοι αἰώνιοι, καὶ ἀναβήτω ἐκ φθορᾶς ἡ ζωή μου, πρὸς σὲ Κύριε ὁ Θεός μου. 8 ἐν τῷ ἐκλείπειν ἀπ᾿ ἐμοῦ τὴν ψυχήν μου τοῦ Κυρίου ἐμνήσθην, καὶ ἔλθοι πρὸς σὲ ἡ προσευχή μου εἰς ναὸν τὸ ἅγιόν σου. 9 φυλασσόμενοι μάταια καὶ ψευδῆ ἔλεον αὐτῶν ἐγκατέλιπον. 10 ἐγὼ δὲ μετὰ φωνῆς αἰνέσεως καὶ ἐξομολογήσεως θύσω σοι, ὅσα ηὐξάμην ἀποδώσω σοι εἰς σωτηρίαν μου τῷ Κυρίῳ. 11 Καὶ προσέταξε Κύριος τῷ κήτει, καὶ ἐξέβαλε τὸν ᾿Ιωνᾶν ἐπὶ τὴν ξηράν.

ΤΟ ΔΟΚΙΜΙΝ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ [δοκίμιν=δοκιμή]

Διαβάζοντας τον «Βασιλιά Ληρ» του Σαίξπηρ, εκεί που ο εγωμανής βασιλιάς αναζητά αποδείξεις αγάπης από τις θυγατέρες του, συνάντησα τυχαία ένα δημοτικό τραγούδι με περιεχόμενο ανάλογο: το δοκίμιν της αγάπης. Ερωτική δοκιμασία, που μόνο ένας ψυχογιός κατορθώνει να ... πετύχει!

Σαράντα δυο αρχοντόπουλα μια κόρη ναγαπούσαν, 
κόρη πανώρια κι' όμορφη και 'ς τα φλωριά χωσμένη. 
Κι' όλοι νεκαλεστήκανε μια μέρα για να πάνε. 
Γεμίζου οι στάβλοι νάλογα, τα παραθύρια σέλλαις, 
και τα πορτοπαράθυρα σκάλαις και χαλινάρια. 
Στρώνει την τάβλα να γευτούν πολλώ λογιώ τραπέζι.
"Τρώτε και πίνετε, άρχοντες, κ' εγώ να σας φηγούμαι.
Μέσα 'ς το περιβόλι μου, 'ς τη μέση της αυλής μου,
μάρμαρο νέχει ο αφέντης μου, δοκίμιν της αγάπης, 
κι' όποιος βρεθή και πιάση το, κι' οπίσω του το ρήξη, 
εκείνος είναι ο άντρας μου κ' εγώ είμαι η ποθητή του." 
Κι' ούλοι μονοσυνάγουνται, κι' ούλοι το δοκιμάζουν, 
κ' ένας το παίρνει δάχτυλο, κι' άλλος μούτε καθόλου, 
και της Μαριάς ο ψυχογιός, τάξιο το παλληκάρι,
μονοχεριάρι τό πιασε κι' οπίσω του το ρίχτει. 
"Εγώ είμαι, κόρη, ο άντρας σου και συ είσαι η ποθητή μου".

"Μια γλυκιά μυρωδιά θανάτου" Γκιγέρμο Αριάγα

-ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΡΟΛΟ-

Η ζωή είναι ένα σύνολο παρεξηγήσεων, συμπτώσεων, απροσδόκητων γεγονότων. Για την αντιμετώπισή τους χρειάζεται λεπτή αίσθηση του χιούμορ....ένα χαμόγελο σαν αυτό της Τζοκόντα. Τι γίνεται όμως όταν το άτομο βρίσκεται δέσμιο μιας δύσκαμπτης, πουριτανικής ηθικής; Έχει τα περιθώρια να αντιδράσει; Να χαμογελάσει;;;

Στο μυθιστόρημα του Αριάγα με τίτλο "Μια γλυκιά μυρωδιά θανάτου" υπάρχουν χοντρικά δύο σκηνές: στην πρώτη σκηνή ένας νέος παίρνει στην αγκαλιά του μια όμορφη νεαρή νεκρή.... στη δεύτερη σκηνή ο ίδιος νεαρός  σκοτώνει αυτόν που του υπέδειξαν οι υπόλοιποι ως δολοφόνο.

Ο Ραμόν, το όνομα του νέου, βρίσκει το πτώμα μιας όμορφης νεαρής κοπέλας. Το γυμνό σώμα της κοπέλας, ακόμα και νεκρό, δημιουργεί ρίγη συγκίνησης στον Ραμόν. Ερωτικό σκίρτημα από μια νεκρή...πόσο μακάβριο, αλλά και πόσο ερωτικό...Οι κινήσεις του Ραμόν απέναντι στη νεκρή τόσο λεπτές, τόσο αισθησιακές δίνουν την εντύπωση στους υπόλοιπους ότι η νεκρή υπήρξε η ερωμένη του. Ο Ραμόν δεν το διαψεύδει...γιατί άραγε;...κι αρχίζει και ο ίδιος να το πιστεύει. Κι όταν κάποιος αφελής μυθομανής του χωριού ρίχνει την ευθύνη του φόνου σε κάποιον που δήθεν είδε, τότε ο καημένος Ραμόν βρίσκεται ηθικά μπλεγμένος και δεσμευμένος να πάρει εκδίκηση. Αυτό που άρχισε ως παιχνίδι, ένας χαριεντισμός των αισθήσεων, έστω και μια διαστροφή της σάρκας, τελικά παγίδευσε τον Ραμόν στην αλύγιστη και ανάλγητη ηθική του χωριού.

Το μυθιστόρημα "Μια γλυκιά μυρωδιά θανάτου" το διάβασα μετά το "Χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου" του Μάρκες. Θέμα κοινό: δολοφονία για λόγους ηθικής τάξης...Αιτία κοινή: η ασφυκτική κοινωνική πίεση. Οι δολοφόνοι δε θέλουν να δολοφονήσουν, οι δολοφόνοι γίνονται φερέφωνα μιας παράλογης κοινωνικής ηθικής. Η τραγικότητά τους εξαντλείται στο να εκτελέσουν με τον αποτελεσματικότερο τρόπο τις επιταγές της κοινωνίας. Φέρνω στο νου μου τον Ορέστη που κι αυτός στάθηκε ένα φερέφωνο κοινωνικών επιταγών. Έπρεπε να πάρει εκδίκηση για το χαμό του πατέρα του γι΄ αυτό και σκότωσε τη μητέρα του. Ο Ορέστης όμως συνειδητοποίησε το αναπόφευκτο της πράξης του και ταυτίστηκε με αυτή. Πίστεψε πως είχε μια αποστολή στα πλαίσια του συνόλου. Όσο περνούν τα χρόνια και φτάνουμε προς την εποχή μας οι αποστολές περιορίζονται, ενώ πολλαπλασιάζονται οι ρόλοι. Το υποκείμενο διασπάται σε διάφορους κοινωνικούς ρόλους. Η τραγικότητα διασπάται σε μικρά κομμάτια. Η πράξη χάνει την αξιολογική της διάσταση. Η δολοφονία για ηθικούς λόγους μπορεί να καταντήσει ακόμη και φάρσα. Στην αρχαία ελληνική τραγωδία ο δολοφόνος είναι σαν να ανεβαίνει πάνω στη σκηνή και ξέρει ότι έχει στραμμένα πάνω του τα βλέμματα όλων των θεατών, γιατί είναι μια πράξη που του την καθόρισαν εκείνοι. Στο τέλος όλοι χειροκροτούν συγκινημένοι, γιατί ο δολοφόνος υπήρξε πρωταγωνιστής, ένας ήρωας. Σε μια πιο σύγχρονη εκδοχή στην εποχή μας ο δολοφόνος είναι πάλι σαν να ανεβαίνει επί σκηνής, μόνο που οι θεατές είναι αφηρημένοι, αφημένοι στα ατομικά τους όνειρα και προβλήματα. Δεν είναι καν σίγουρο ότι στο τέλος θα συγκινηθούν και θα χειροκροτήσουν. Έτσι και ο δολοφόνος μπορεί να αλλάξει τα ρούχα του, να καθαριστεί από τα αίματα, να συνεχίσει τη ζωή του ή και να παίξει κι άλλους ρόλους, αν χρειαστεί. Ο δολοφόνος σήμερα δεν είναι ήρωας, είναι ο ανώνυμος εκτελεστής μιας άρρωστης συγκυρίας. 

"Το πρόσωπο και το προσωπείο" Χεσούς Δίας

"Η αλήθεια και η αληθοφάνεια ενός χαρακτήρα"

   Τελειώνοντας την ανάγνωση του μυθιστορήματος του κουβανού Χεσούς Δίας μου έμεινε η αίσθηση ότι η αξία του βρίσκεται σε ορισμένα σημεία δόμησης και ενδοσκόπησης των ηρώων του. Ένας χαρακτήρας δεν είναι δεδομένος, αλλά χτίζεται με τα κατάλληλα ερεθίσματα, ή ίσως καλύτερα χρειάζεται το κατάλληλο ερέθισμα-σκούντημα για να λειτουργήσει το άτομο ανάλογα με μία απαίτηση, σαν τον σκηνοθέτη που κινητοποιεί τον εσωτερικό κόσμο ενός ηθοποιού. Στη ζωή δηλαδή δεν υπάρχουν περσόνες, άνθρωποι-σύμβολα, αλλά μια αναδομούμενη και συχνά αντιφατική σειρά πράξεων μέσα σε ένα κοινωνικό σύνολο.

 Ο συγγραφέας πλάθει ένα μυθιστορηματικό χαρακτήρα καθ΄ομοίωσή του, διανοητικά τουλάχιστον...Ο αναγνώστης αποδέχεται την ύπαρξη του χαρακτήρα αυτού παρά τη διαφορετικότητά του, ίσως και εξαιτίας της διαφορετικότητάς του, διανοητική τουλάχιστον,,,

   Τι συμβαίνει όμως όταν ο μυθιστορηματικός χαρακτήρας είναι ηθοποιός και υποδύεται έναν άλλο χαρακτήρα; Δύο πλαστοί χαρακτήρες μπλέκονται σε ένα πρόσωπο και η ισορροπία φαντασίας-πραγματικότητας χάνεται για δεύτερη φορά. Η αφηγηματική τεχνική βέβαια γνωστή...ήδη από τον Σαίξπηρ...θέατρο μέσα στο θέατρο...εγκιβωτισμός...στο μυθιστόρημα όμως του Χεσούς Δίας οι ηθοποιοί εμβαθύνουν στο ρόλο τους...βυθίζονται σ΄ αυτόν...συζητούν για το ρόλο τους...και εναλλάσσονται αφηγηματικά...ένας αφηγηματικός πλουραλισμός που φωτίζει ποικιλοτρόπως το έργο...και μέσα από το ρόλο τους ανοίγεται η ζωή τους και μέσα από τη ζωή τους αποκαλύπτεται η Κούβα, η Κούβα του Φιντέλ Κάστρο. Και εγείρεται αμείλικτο το ερώτημα: σ΄ αυτή την Κούβα του Φιντέλ έχει ο καλλιτέχνης τα περιθώρια της ελεύθερης έκφρασης;

   Μια ομάδα ηθοποιών λοιπόν, πέντε στο σύνολο, και κομπάρσοι βέβαια, αλλά οι πρωταγωνιστές είναι πέντε...η Αρκούδα (παρατσούκλι να σου τύχει...), η Οφηλία, η Μάιρα, ο Μάριος, η Άννα...όλοι τους διαφορετικοί, αλλά ταυτόχρονα και μια γροθιά...συμμετέχουν στα γυρίσματα μιας κινηματογραφικής ταινίας...η πλοκή της ταινίας απλή...το δράμα μιας γυναίκας, της Ίριδας, που την υποδύεται η Οφηλία, μέχρι την αυτοκτονία της (η Ίριδα στη μυθολογία ήταν αγγελια(ο)φόρος των θεών, το ενδιάμεσο ανθρώπων και θεών)...ο μυστικός της έρωτας με τον κουνιάδο, αλλά και ο θάνατος ενός από τα παιδιά της...μέσα όμως από τα γυρίσματα ξεπροβάλουν οιδιπόδεια συμπλέγματα, αιμομικτικές τάσεις, ομοφυλοφιλία, ζήλεια, απόπειρα για βιασμό, ανταγωνισμοί, πολιτική ανελευθερία, σπιούνοι...τελικά το προσωπείο που φορά ο ηθοποιός πολλές φορές δρα ως ένας εσωτερικός καθρέφτης πάνω στον οποίο εμφανίζονται και αποτυπώνονται τα βαθύτερα γνωρίσματα του εγώ...και τότε ο κινηματογράφος μπλέκεται τόσο με τη ζωή που τα όρια μεταξύ τους χάνονται...

"Χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου" Gabriel Garcia Marquez

Η αξία μιας στιγμής έγκειται στην ακινητοποίησή της...σαν τη φωτογραφία... σαν το ποτάμι που κυλάει το νερό συνεχώς κι όμως εμείς επειδή είμαστε σταματημένοι σ΄ ένα σημείο και κοιτάζουμε την κοίτη του ποταμού ή την όχθη νομίζουμε ότι η σκηνή γύρω μας είναι σταθερή. Μόνο όταν ένα κλαδάκι πέσει μέσα στο νερό και παρασυρθεί, τότε η αίσθηση της κίνησης ενεργοποιείται μέσα μας...

Τώρα τι σχέση έχουν όλα αυτά με τον Μάρκες; Ίσως γιατί με τη γραφή του έχει την ικανότητα να ακινητοποιεί αφηγηματικά τις στιγμές, αλλά και να ρίχνει μέσα στην ιστορία του κλαδάκια που μας ταξιδεύουν πίσω στο παρελθόν για να την φωτίσουν μαγικά...

 Ο αφηγηματικός χρόνος από "Το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου" κρατά μερικές ώρες. Από το γάμο της παραμονής μέχρι το θάνατο της επομένης με μία αντίστροφη αφήγηση από το θάνατο προς  το γάμο, αλλά κι ακόμη πιο πίσω, εκεί που ο συγγραφέας θα μας μεταφέρει στην αιτία του θανάτου...σαν μια αστυνομική ταινία...

Αυτό όμως που με προβλημάτισε ως αναγνώστη είναι η ηθική που διαπνέει το αφήγημα... Ποιος είναι τελικά ο υπεύθυνος για τη δολοφονία; Ο εκτελεστής ή η κοινωνία; Ο αφηγηματικός τόπος είναι ένα χωριό, που δεν μας το κατονομάζει ο συγγραφέας, κάπου στη Λατινική Αμερική...Ένα χωριό με την ηθική του...τους άγραφους κανόνες και τα στερεότυπα ... η γυναίκα - παρθένα, ο άντρας - κυνηγός... Κι αν τελικά δεν ισχύουν τα στερεότυπα αυτά ακολουθεί η τιμωρία αυτού που τα παραβίασε. Όχι απλώς κατακραυγή, αλλά τιμωρία... εκδίκηση. Κι ενώ μέχρι σ΄ αυτό το σημείο δεν υπάρχει κάποια λογοτεχνική πρωτοτυπία , ο Μάρκες προεκτείνει τον ηθικό του προβληματισμό... Τι συμβαίνει αν όλο το χωριό όχι απλώς υποψιάζεται το τί μέλλει γενέσθαι, αλλά είναι όλοι πληροφορημένοι και γνώστες ότι θα γίνει η δολοφονία; Αυτή η παθητική, μοιρολατρτική στάση δεν συνιστά κι αυτή συνενοχή στην δολοφονική πράξη; Η συντηρητικότητα της ομάδας ξεκινά από τη στιγμή που δεν υπάρχουν πρόσωπα ή πυρήνες που θα αντιταχθούν με αποτέλεσμα το καθιερωμένο να καταντά αναπόφευκτο... Το άτομο υπόδουλο της ομάδας... Το αγελαίο φρόνημα γίνεται τελικά δολοφονικό...

Κλείνοντας να τονίσω ότι ούτε ο επίσκοπος δεν αξιώθηκε να σταματήσει στο χωριό... Τον περίμεναν, αλλά μάταια...Η υποκρισία ξεχειλίζει από παντού...