"Το σύνδρομο Πόρτνοϊ" Φίλιπ Ροθ

Σε μια συνέντευξή του ο Φίλιπ Ροθ έλεγε πως δεν μπορούμε να καταλάβουμε τη σκέψη του συγγραφέα μελετώντας μονάχα το χαρακτήρα των ηρώων του ... χρειάζεται ίσως να αντιληφθούμε την αιτία που οδήγησε το συγγραφέα να γράψει το μυθιστόρημα, αλλά και το συνολικό αποτέλεσμα  που δημιούργησε ... το πριν και το μετά ... η κατανόηση ως διανοητικό παιχνίδι ... όσο για την ανάγνωση ... η ανάγνωση ως διανοητική απόλαυση...

Στο μυθιστόρημα "Το σύνδρομο Πόρτνοϊ" ο Φίλιπ Ροθ μάλλον βάλθηκε να αποδομήσει τα εβραϊκά ήθη, τον εβραϊκό τρόπο ζωής, καθώς αυτός επηρεάζει τόσο έντονα και άκαμπτα τη μετέπειτα ζωή του ανθρώπου που δεν του αφήνει περιθώρια ελεύθερης σκέψης και δράσης. Είναι τόσο ... σχολαστικός που δημιουργεί ενοχικά σύνδρομα. Στην ουσία όμως παρωδεί τον ίδιο τον άνθρωπο που γαλουχήθηκε με αυτό τον τρόπο ζωής, γιατί, ενώ το συνειδητοποιεί και αμφισβητεί παρωδώντας αυτό τον τρόπο ζωής, τελικά εγκλωβίζεται μέσα του.

Ο ήρωας 'Αλεξ Πόρτνοϊ είναι ένας νέος ευφυής που ζει και μεγαλώνει μέσα σε μια τυπική εβραϊκή οικογένεια ... γεννημένος το 1933 (όπως και ο Φίλιπ Ροθ) ... λαμβάνει μια τυπική και σχολαστική ανατροφή ... πόσο απέχει άραγε και η ελληνική οικογένεια; ... μία μητέρα που για να τον οδηγήσει  να πράξει το "σωστό" δεν διστάζει να τον απειλή ακόμη και με μαχαίρι ... (ο φόβος του ευνουχισμού;;;) ... ένας πατέρας - υπάλληλος σε μια ασφαλιστική εταιρεία με κύριο σκοπό να "ασφαλίσει" έγχρωμους ... και μια αδελφή που παντρεύεται και αποκτά παιδιά... και ένας Άλεξ που ασφυκτιά (στη δεκαετία του ΄50 και του ΄60) και που ... πέφτει με τα μούτρα στην ηδονή ... αυτό που στερήθηκε να το εξαργυρώσει σε σωματική απόλαυση ... από τη χούφτα του ... από γυναίκες ...

Όταν όμως γνωρίζει (καλύτερα ... ψωνίζει) τη Μαϊμού (χαϊδευτικό γυναίκας) ... επειδή της αρέσει η ... μπανάνα ... τότε αρχίζουν να βγαίνουν τα δικά του απωθημένα ... μια αγράμματη, ακόλαστη, ελαφρών ηθών μπορεί άραγε να σταθεί δίπλα του και να δημιουργήσει μια μόνιμη σχέση μαζί της; Απορρίπτει, απορρίπτει ... και τις σεξουαλικές γυναίκες και τις καθωσπρέπει και τις αλλόθρησκες ... μένει μόνος επιστρέφοντας στη γενέθλια γη, να γνωρίσει Εβραίες, να παντρευτεί μία από αυτές ... αλλά και τότε καταδικάζεται ... να μην του σηκώνεται...

Τραγικό το μυθιστόρημα του Φίλιπ Ροθ, αλλά γραμμένο με τόσο μεγάλη δόση αυτοσαρκασμού και αυτοπαρωδίας που διαβάζεται ευχάριστα μέσα στον προβληματισμό που δημιουργεί... 

"Το όραμα της ηδονής" Νόρμαν Μέηλερ

Αν δεχτούμε ότι ένα μυθιστόρημα είναι πολιτικό όταν οδηγεί τον αναγνώστη να λάβει μια κριτική στάση απέναντι σ΄ ένα αξιακό σύστημα ενός τόπου μιας συγκεκριμένης εποχής, τότε θα μπορούσα να χαρακτηρίσω πολιτικό και το μυθιστόρημα του Νόρμαν Μέηλερ "Το όραμα της ηδονής". Και πράγματι ο συγγραφέας επιχειρεί μέσα από το έργο του να παρουσιάσει μεταπολεμικά το ... αμερικανικό όνειρο ... αυτός ο τόσο αυθαίρετος, αλλά και τόσο απαραίτητος χαρακτηρισμός για να αντιληφθούμε τον τρόπο ζωής, κι ίσως καλύτερα την πίστη σ΄ ένα τρόπο ζωής, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Ο ήρωας του έργου ονομάζεται Ρότζακ ... και είναι μισός Προτεστάντης και μισός Εβραίος ... συμμετείχε στον πόλεμο (τον β΄ παγκόσμιο) όπου και επέδειξε ξεχωριστό θάρρος σκοτώνοντας μια ομάδα γερμανών στρατιωτών και μάλιστα τιμήθηκε για την πράξη του αυτή  ... επιστρέφοντας από τον πόλεμο και συγκεκριμένα το 1946 γνωρίζεται με τον Τζακ Κένεντυ ... άρα ανοίγεται μπροστά του η προοπτική να αναμειχθεί ενεργά με την πολιτική ... με τους δημοκρατικούς ... γνωρίζεται όμως και με την Ντέμπορα, κόρη ενός πλούσιου μεγιστάνα ... άρα ο δρόμος να πραγματοποιηθούν οι φιλοδοξίες του φαίνεται ότι ανοίγει, καθώς αυτός ο γάμος αποτελεί το διαβατήριο για τις απαραίτητες γνωριμίες ... Επομένως το αμερικανικό όνειρο για τον ήρωα του μυθιστορήματος ... και ήρωα πολέμου ... στρέφεται γύρω από την πολιτική, το χρήμα, τις γυναίκες, την αναγνώριση ... 

Η Ευτυχία όμως ως έννοια και σκοπός δεν συμπεριλαμβάνεται στο πλαίσιο του ... αμερικανικού ονείρου. Και πως εξάλλου να υπάρξει όταν η ίδια η εποχή δεν την ευνοεί. Όταν και οι άνθρωποι που περιστοιχίζουν τον Ρότζακ είναι ακόμα περισσότερο διεφθαρμένοι. Ο Ρότζακ ζει στο τέλος της αθωότητας, εγκλωβισμένος μέσα στην αγνωμοσύνη του ... Φτάνει μάλιστα στο σημείο να σπρώξει την Ντέμπορα από το μπαλκόνι του σπιτιού της και να τη σκοτώσει. Και ποια είναι η τιμωρία του; Θα ακουστεί λίγο  αντιφατικό αλλά η τιμωρία του Ρότζακ είναι η έλλειψη ποινικής τιμωρίας του ... αρκεί βέβαια παρευρεθεί στην κηδεία της γυναίκας του πλάι στον πεθερό του ... η τιμωρία του είναι να συμβάλλει στην κοινωνική υποκρισία που επιβάλλει η στιγμή για να συνεχιστεί αυτή η κανονικότητα της ζωής των πλουσίων ... 

Η ηθική αλλοτρίωση του Ρότζακ δεν έχει σαφώς εσωτερικές ρίζες ... αλλά μια εποχή με ριζωμένες αντιλήψεις οδηγεί το άτομο στο συμβιβασμό. Κάπως έτσι μπορώ να δικαιολογήσω και τον χαρακτηρισμό του Νόρμαν Μέηλερ ως πρόδρομο του χιππισμού ... Κάπως έτσι μπορώ να δικαιολογήσω και την επιλογή του ήρωα για φυγή  ... 

Το δημοσιογραφικό ύφος κάνει εμφανή την παρουσία του μέσα στο έργο ... αυτή η ρεαλιστική απεικόνιση του αμερικάνικου τρόπου ζωής με τη μουσική, τα μπαρ, τους δρόμους, την αστυνομία κάνει το μυθιστόρημα του Νόρμαν Μέηλερ  να μοιάζει με ένα ρεπορτάζ με λογοτεχνικές προοπτικές ...   

"Το βιβλίο του Ντάνιελ" E.L. Doctorow

"Το βιβλίο του Ντάνιελ" είναι η ιστορία που αφηγείται και γράφει ο ... Ντάνιελ. Ποιος είναι ο Ντάνιελ; Ο Ντάνιελ είναι ο γιος του Πολ και Ροσέλ Άιζακσον και αδελφός της Σούζαν ... Και ποιοι είναι όλοι αυτοί;  Είναι οι λογοτεχνικές περσόνες που επινόησε ο Doctorow για να αφηγηθεί την ιστορία των Rosenberg...

Το 1953 διαδραματίστηκε στην Αμερική η διαβόητη δίκη και εκτέλεση των Ethel και Julius Rosenberg, ένα ζευγάρι αμερικανοεβραίων που κατηγορήθηκε για συνωμοσία και εθνική προδοσία, ότι μετέφερε στη Σοβιετική Ένωση μυστικές πληροφορίες για την ατομική βόμβα. Οι Rosenberg είχαν δύο γιους ... Ο Ντάνιελ είναι  ο φανταστικός-λογοτεχνικός γιος και το βιβλίο που γράφει είναι ένα κοίταγμα στο παρελθόν για να φωτίσει και να απαντήσει στα ερωτήματα ... που ίσως τελικά μένουν αναπάντητα.

Το παρόν της αφήγησης είναι η memorial day του 1967, μια αμερικανική εθνική γιορτή προς τιμή των πεσόντων υπέρ της πατρίδας. Αυτή την ημέρα η αδελφή του Ντάνιελ, η Σούζαν, κάνει μια απόπειρα αυτοκτονίας. Ο Ντάνιελ είναι τότε γύρω στα εικοσιπέντε... Η αφήγησή του κινείται χρονικά ανάμεσα στην παιδική του ηλικία (τέλη της δεκαετίας του 1940 και μέχρι την δίκη) και την ενήλικη ζωή του. Η επιλογή εξάλλου της δεκαετίας του 1960 ως αφηγηματικό παρόν έχει να κάνει με μια δεκαετία γεμάτη επαναστατικότητα και αμφισβήτηση... Το παρόν με το παρελθόν τα συνδέει ένας μαύρος ιστός ... ο θάνατος ... των γονιών του - τότε ... της αδελφής του - τώρα. Φυσικά αναλογίες δεν υπάρχουν, το αίσθημα όμως κοινό...

Τα ερωτήματα που διατρέχει την αφήγηση είναι πολλαπλά... Γιατί δύο άνθρωποι ιδεολόγοι-αριστεροί κατηγορήθηκαν και καταδικάστηκαν σε θάνατο με αυτή την κατηγορία για εσχάτη προδοσία; Κι αν πράγματι υπήρξαν θύματα της εποχής τους στοχοποιημένα από ένα αδηφάγο παρακράτος γιατί δεν βρέθηκε κάποιος να τους υποστηρίξει; Τελικά πόσο μπορεί να κοστίσει η πίστη σε κάποιες ιδέες, όταν μάλιστα αυτές οι ιδέες βρίσκονται κάτω από μια κομματική ομπρέλα;

Τις απαντήσεις όμως δεν μπορεί να τις δώσει ο άνθρωπος ή οι άνθρωποι που ζουν εκείνη την εποχή και σχετίζονται με τα πρόσωπα του δράματος... δίνουν και εκείνοι τις δικές τους εκδοχές, τις δικές τους προσεγγίσεις ... η πραγματικότητα πονά και ο καθένας παρουσιάζει ένα κομμάτι αυτής. Την ιστορική αλήθεια θα φωτίσει ο νηφάλιος και αντικειμενικός μελετητής της ιστορίας ανεπηρέαστος από ιδεοληψίες και ηθικολογίες...

Ο Doctorow επιχειρεί μέσα από τη λογοτεχνική πένα να αναπλάσει μια εποχή και να εισάγει τον αναγνώστη σε ένα περιβάλλον εκείνης της εποχής... Αυτός είναι και ο ρόλος της λογοτεχνίας... Να σου δημιουργεί την ανάλογη ατμόσφαιρα για να παρακολουθήσεις με τον τρόπο σου το αφηγούμενο γεγονός...

"Πόλεμος και πόλεμος" Λάσλο Κρασναχορκάι

Ο τίτλος του βιβλίου είναι μια επανάληψη του ουσιαστικού πόλεμος με το συμπλεκτικό σύνδεσμο και ... ίσως γιατί και η ιστορία δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια παράταξη πολέμων ... μου φέρνει στο μυαλό τη ρήση του σκοτεινού Εφέσιου... πόλεμος πατήρ πάντων... μονάχα που στο μυθιστόρημα του Κρασναχορκάι η λέξη πόλεμος αποκτά πιο κυριολεκτική σημασία ... η ζωή είναι ίσως  μια ανάπαυλα ανάμεσα σε πολέμους.

Ο ήρωας του έργου Γιόργκι Κόριμ είναι ένας γραφιάς, ένας αρχειοθέτης, που εργάζεται στα Αρχεία μιας μικρής ουγγρικής πόλης. Ως γραφιάς στερείται αυτής της δημιουργικής δράσης που διακρίνει έναν καλλιτέχνη και στην ουσία μεταπίπτει σε ένα εκτελεστικό όργανο. Γίνεται το παρανοϊκό εκτελεστικό όργανο μιας εμμονής του... Στα Αρχεία όπου εργάζεται ανακαλύπτει ένα χειρόγραφο το οποίο τόσο πολύ τον συνεπαίρνει που αποφασίζει να το κοινοποιήσει σε όλο τον κόσμο και στη συνέχεια να δώσει τέλος στη ζωή του. Που βρίσκεται όμως ο κόσμος, που θα συναντήσει το κοινό του; Μα σαφώς στην Νέα Υόρκη... Και έτσι ο Κόριμ αποφασίζει να πετάξει στην Νέα Υόρκη κι εκεί κλεισμένος στο διαμέρισμα του πονηρού διερμηνέα  Σάρβαρυ, όπου και βρίσκει προσωρινή στέγη, αρχίζει να πληκτρολογεί μανιωδώς αυτό το χειρόγραφο για να το περάσει διαδικτυακά στον υπόλοιπο κόσμο...

Το χειρόγραφο που τόσο συνεπήρε τον Κόριμ αφορά τέσσερις ανθρώπους που μέσα από αυθαίρετα χρονικά άλματα κινούνται μέσα στην παγκόσμια ιστορία: την Κρήτη του Μινωικού πολιτισμού, την Κολωνία του 1867, που χτίζεται ο μεγαλοπρεπής ναός, την Βενετία της Αναγέννησης, την Ισπανία την περίοδο ανακάλυψης του Νέου Κόσμου. Και όλες αυτές τις τυχαίες ιστορικές περιόδους τις συνδέει ένα κοινό στοιχείο: ο πόλεμος.

Νομίζω ότι ο συγγραφέας δε φιλοδοξεί να γίνει Θουκυδίδης στη θέση του Θουκυδίδη... παρόλα αυτά θα επιχειρήσω να εκμαιεύσω ένα μήνυμα μέσα από το μυθιστόρημα ... ότι τελικά το άτομο θα πρέπει να πάψει να μένει παθητικοποιημένο και απλώς θεατής στην πορεία της ιστορίας ... 

Φιλόδοξο το έργο του Κρασναχορκάι ... βραβευμένο και με το διεθνές βραβείο booker 2015 ... μακροπερίοδος λόγος, βουτιές μέσα στις σκέψεις του συγγραφέα, μια ισορροπία ανάμεσα στην ιστορία και τη μυθοπλασία, έντονο το καφκικό τοπίο... αρκετά κουραστικό στην ανάγνωση... η έλλειψη όμως διδακτισμού και ηθικολογίας και η ανάδειξη αυτού του σκοτεινού ρου της ιστορίας νομίζω ότι καθιστά το μυθιστόρημα του Κρασναχορκάι από τα πιο ενδιαφέροντα αναγνώσματα...  

"ΑΝΤΕΡΓΚΡΑΟΥΝΤ Ή ΕΝΑΣ ΗΡΩΑΣ ΤΟΥ ΚΑΙΡΟΥ ΜΑΣ" Βλαντιμίρ Μακάνιν

Ο τίτλος του μυθιστορήματος είναι σαφής ...άντεργκραουντ... έχουμε να κάνουμε με κάποιον σκοτεινό και υπόγειο μυθιστορηματικό τύπο ... για να μας συμπληρώσει η διάζευξη στον υπότιτλο ... ένας ήρωας του καιρού μας ... άρα θα πρέπει να προσδιορίσουμε την υπόγεια εποχή μας ... μια εποχή είναι υπόγεια και σκοτεινή όταν δεν έχει ξεκαθαρίσει τους στόχους της ... όταν δεν έχει οράματα ... πόσο ηδονίζεται τελικά ο άνθρωπος με την ικανότητά του να προβλέπει, λες και το μέλλον είναι η μόνη διάσταση του χρόνου που πραγματικά έχει αξία ... έστω όμως και μ΄ αυτή τη σύμβαση... υπόγεια είναι μια περίοδος μετάβασης από μια εποχή σε μία άλλη...

Κι ας μεταφερθούμε στο μυθιστορηματικό γαλαξία   που πλάθει  ο Μακάνιν... χρονικά βρισκόμαστε στο τέλος του υπαρκτού σοσιαλισμού στην Μόσχα, στην ταραγμένη δεκαετία του 1990...μιλάμε για την κατάρρευση του κομμουνισμού, μιλάμε για την πτώση ενός πατριαρχικού μηχανισμού, μιλάμε για το γκρέμισμα ενός ετεροπροσδιορισμένου τρόπου ζωής...ο Μακάνιν μας περιγράφει την απώλεια ενός κομματικού ελέγχου στον τρόπο ζωής, αλλά ταυτόχρονα και την αδυναμία να αντικατασταθεί από κάτι καινούργιο και ελπιδοφόρο...

Ο Πέτροβιτς είναι ένας συγγραφέας που κατά την περίοδο του σοβιετικού καθεστώτος δεν κατόρθωσε να δημοσιεύσει τα γραπτά του λόγω λογοκρισίας...τώρα στο νέο καθεστώς έχει χάσει την ικμάδα(;), την όρεξη (;) να γράφει. Περιφέρεται ... αντιδρά ... αντιστέκεται...σε τι άραγε; Βιώνει ίσως το δράμα του σύγχρονου επαναστάτη. Ψάχνει το όνομα του καταπιεστή, αυτού του αόρατου εχθρού που πρέπει να καταπιέζει ... γιατί ένας ευαίσθητος επαναστάτης πρέπει να πολεμά εναντίον ενός εξουσιαστή, ενός κατακτητή ... πάντα υπάρχει ένας εχθρός...

Ο Πέτροβιτς λοιπόν εργάζεται ως θυρωρός σε μια δημόσια πολυκατοικία στην Μόσχα ... που κι αυτή σταδιακά στο νέο καθεστώς ιδιωτικοποιείται ... το συλλογικό αντικαθίσταται από το ατομικό ... διαπράττει δύο φόνους ... πρώτα δολοφονεί έναν Καυκάσιο σπρωγμένος προφανώς από το ένστικτο της επιβίωσης και στη συνέχεια έναν πρώην ΚαΓκε Μπίτη σπρωγμένος ίσως από το ένστικτο της δικαιοσύνης. Αργότερα, μετά από μια παραληρηματική κρίση, μια και δεν έβρισκε έναν άνθρωπο να  ... εξομολογηθεί τις πράξεις του, να μοιραστεί τα εσώτερα κίνητρα των πράξεών του, έστω και μόνο να τα εξωτερικεύσει, εισάγεται σε ένα φρενοκομείο. Εκεί περνά μια περίοδο όπου με τη χορήγηση φαρμάκων επιχειρούν να τον κάνουν να ομολογήσει τους φόνους ναρκώνοντας την συνείδησή του ... όμως τα καταφέρνει ... δεν ομολογεί και τελικά απελευθερώνεται, γιατί κατόρθωσε να διατηρήσει το "εγώ" του ... διατήρησε τις επιθυμίες του και μέσα από τις επιθυμίες του τον ίδιο του τον εαυτό. Ίσως αυτό να είναι και το μήνυμα που μου άφησε το έργο ... η διατήρηση του "εγώ", της διαφορετικότητας είναι το μόνο όπλο που διαθέτει ο άνθρωπος για να αντιμετωπίσει το τσουνάμι των αλλαγών και των προβλημάτων που απειλεί να τον πλακώσει.

Από το μυθιστόρημα κρατώ την αντιστικτική σύνθεση πάνω στην οποία στηρίχθηκε: άτομο-κοινωνία, δημόσιος-ιδιωτικός, εγώ-άλλος, εσωτερικός-εξωτερικός, λογικός-φρενοβλαβής... Μου άρεσε και η μετάφραση της Αλεξάνδρας Ιωαννίδου. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα έργα  στον τρόπο γραφής με αναλυτική σκέψη, ψυχογραφική διάθεση, χρονικά πισωγυρίσματα που δίνουν ανάγλυφη την εικόνα της σύγχρονης (μετά το 1990) Μόσχας.  

"Στην Αγκαλιά του Ήλιου" Ρένα Ρώσση Ζαϊρη

Το μυθιστόρημα, χωρισμένο σε δύο διακριτά μέρη, πραγματεύεται τη ζωή της Βαλέριας και του Νικόλα που μέσα από μια σειρά περιπετειών και δοκιμασιών καταλήγουν στην πραγματοποίηση του μεγάλου τους έρωτα. 

Σαν ένα σύγχρονο ρεαλιστικό παραμύθι παρακολουθούμε στο πρώτο μέρος Βαλέρια (=υγιής) μέσα από ένα ανισόρροπο οικογενειακό περιβάλλον να εξελίσσεται σε μια δημοφιλή χορεύτρια, πρίμα μπαλαρίνα της Λυρικής σκηνής. Ο χορός όμως, όσο κι αν αποτελεί ένα σημαντικό κεφάλαιο στη ζωή της, δεν παύει να είναι παρά ένα μέσο για να ξεφύγει από την απογοήτευση που της προκαλεί η οικογενειακή ζωή. Στη ζωή της επιθυμεί να γνωρίσει αληθινούς ανθρώπους και ενδόμυχα αυτόν που θα την απογειώσει στη βίωση του απόλυτου έρωτα. Στην πορεία της αυτή θα συναντήσει διάφορους ψεύτικους, επιφανειακούς, υποκριτές, αλλά και άλλους, αληθινούς, βαθείς, ειλικρινείς τύπους. Και από αυτή την αντίθεση θα βιώσει την αδικία του κόσμου. Κυρίως όταν θα πληροφορηθεί ότι ο ξενώνας αγάπης που συντηρεί ορφανά, παρατημένα παιδιά δεν διαθέτει οικονομική στήριξη και κάποια στιγμή πρόκειται να κλείσει. Δεν μένει όμως άπραγη, αλλά όταν γνωρίζει έναν πλούσιο νέο, γόνο εφοπλιστικής οικογένειας, τότε παίρνει μια απόφαση. Θα στραφεί στην κλεψιά. Θα ξαφρίζει κοσμήματα των πλουσίων και με τα χρήματα που θα αποκομίζει από τα κλοπιμαία, θα στηρίζει οικονομικά αυτόν τον ξενώνα αγάπης. Ένας σύγχρονος δηλαδή Ρομπέν των δασών, που όμως αυτή η δονκιχωτική, αποκλίνουσα δράση της θα την μπλέξει σε μια σειρά αναπάντεχων εξελίξεων.  

Στο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος ο αφηγητής αλλάζει και ο Νικόλας είναι αυτός που αφηγείται τη ζωή του. Ο Νικόλας είναι αστυνομικός που γνωρίζει την Βαλέρια κάτω από πολύ περίεργες συνθήκες (με ένα μωρό στην αγκαλιά, το οποίο της το έδωσαν κάποια τσιαγγανόπουλα στο Ζεφύρι για να το σώσει). Την ερωτεύεται και θέλει να την κάνει δική του. Ο αφηγητής μας μεταφέρει πρώτα στην Κρήτη, την γενέτειρά του, όπου μας γνωρίζει τους γονείς του. Ένα αγαπημένο ζευγάρι: τη μητέρα του, την Αρετούσα (όπως η αγαπημένη του Ερωτόκριτου) κι τον πατέρα του, τον Μιχάλη (όπως ο καπετάν Μιχάλης του Καζαντζάκη). Κι αυτή η γνωριμία μας με την Κρήτη δεν σταματά εδώ, αλλά με ένα flash back ο αφηγητής μάς μεταφέρει στον πυρήνα ίσως του έργου: στα χρόνια της γερμανικής κατοχής στην Κρήτη και μας αφηγείται τον έρωτα της γιαγιάς του με ένα γερμανό αξιωματικό της αεροπορίας. 

Για να επιστρέψουμε στο παρόν και τον  Νικόλα, τον ερωτευμένο αστυνομικό, ο οποίος γίνεται ο ακοίμητος φρουρός της Βαλέριας. Το μάτι που την παρακολουθεί όταν εκείνη μπλέκεται σε μια σειρά περιπετειών. Θα σώσει τελικά την Βαλέρια από τα πλοκάμια του υποκόσμου για να βιώσουν τον έρωτά τους;

Ένα μυθιστόρημα ανάλαφρο, κατάλληλο για την καλοκαιρινή, κι όχι μόνο, περίοδο.

"ζωή μεθόρια" ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ

Το νέο μυθιστόρημα του Θεόδωρου Γρηγοριάδη έχει τον τίτλο «Ζωή μεθόρια». Ένα τίτλος που μπορεί να διαβαστεί και κυριολεκτικά και μεταφορικά. Η ζωή μεθόρια είναι η ζωή που ζει η ηρωίδα του μυθιστορήματος στην μεθόριο, στα σύνορα, κάπου στον Έβρο, όπου και διορίστηκε ως καθηγήτρια. Αλλά και Ζωή μεθόρια είναι η αντισυμβατική, αποκλίνουσα, περίεργη ηρωίδα, που ζει στη μεθόριο, στα σύνορα ανάμεσα στην λογική και το παράλογο, ανάμεσα στο κοινωνικά αποδεκτό και στο περιθώριο.

Το μυθιστόρημα του Γρηγοριάδη απαντά σε ένα υποθετικό αν… Τι θα γινόταν αν το λεωφορείο που μεταφέρει την ηρωίδα, την Ζωή, στον Έβρο χαλούσε στη διαδρομή; Τότε θα σταματούσε στην Καβάλα, θα αναζητούσε τον αγαπημένο της, θα τον έβρισκε και θα ξεκινούσε μια γοητευτική όσο και επώδυνη βουτιά στο παρελθόν για να αναδυθεί στο τώρα.

Ένα λαχάνιασμα δημιουργείται στο διάβασμα του πρώτου μέρους του μυθιστορήματος, καθώς εναλλάσσονται τα κεφάλαια που αναφέρονται στο παρελθόν και το παρόν. Κρίκοι που δημιουργούν δύο παράλληλες χρονικά αλυσίδες και οι οποίες συνυπάρχουν μέσα στην ηρωίδα, την Ζωή. Έτσι μαθαίνουμε πως η Ζωή είναι μια καθηγήτρια Αγγλικών που δουλεύει σε ένα φροντιστήριο αγγλικών και ερωτεύεται ένα συνομίληκό της μαθητή, τον Γιάννη. Ανήσυχη πνευματικά, ψαγμένη, κάπου εκεί στις αρχές της δεκαετίας του ’80 στην Θεσσαλονίκη. Ο Γιάννης όμως μένει ένα ερωτικό απωθημένο, ένας ανολοκλήρωτος έρωτας, καθώς ο καθωσπρεπισμός της καθηγήτριας σε έναν ιδιωτικό εκπαιδευτήριο δεν της επιτρέπει να εκδηλώσει τον έρωτά της.

Ο Γιάννης όμως δεν είναι και ο μοναδικός της έρωτας. Και άλλοι άντρες παρελαύνουν ερωτικά από τη ζωή της. Όλους όμως τους συνδέει μια τραγική σύμπτωση…. Όλοι, ή τουλάχιστον σχεδόν όλοι, σκοτώνονται. Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό; Έχει μέσα της το πεπρωμένο του θανάτου; Η Ζωή είναι μια θανατηφόρος γυναίκα;

Ας επιχειρήσω την προσωπική μου ερμηνεία, όσο αυθαίρετη κι αν είναι. Η Ζωή είναι πράγματι μια θανατηφόρος γυναίκα, κι  αυτό συμβαίνει γιατί είναι μια γυναίκα διαφορετική από τις άλλες, απροσδιόριστη, χαοτική, χαμένη. Έχει δημιουργήσει τον δικό της κόσμο, το ατομικό της σύμπαν. Όσοι άντρες εισέρχονται στον κόσμο της και επιζητούν να συναντήσουν  το κλασικό γυναικείο πρότυπο, τη γυναίκα με την οποία θα δεσμευτούν και θα παντρευτούν, τότε εκείνοι πράγματι σκοτώνονται. Όσο η Ζωή σηκώνει στη ζωή της αυτά τα στεγανά και δεν έχει τη διάθεση να τα αναιρέσει, τόσο οι άντρες σκοτώνονται.

Για το τέλος, για τη λύση αυτού του ψυχικού αδιεξόδου, είναι απαραίτητο να αλλάξουν αυτοί οι συσχετισμοί και αυτές οι ισορροπίες (αν-ισορροπίες) ανάμεσα στην Ζωή και τους άντρες γύρω της. Ο Γρηγοριάδης επιλέγει για το τέλος ένα φανταστικό, σαμανιστικό θα έλεγα, τρόπο κατά τον οποίο επαναβαπτίζεται η ηρωίδα. Ένας τελετουργικός χορός των φίλων της θα την επανεντάξει στους κόλπους των καθημερινών συναισθημάτων.

Ίσως είναι πιο δύσκολο μερικές φορές να αποτιμήσει κανείς το συγκεκριμένο δημιούργημα ενός συγγραφέα, όταν γνωρίζει τον ίδιο προσωπικά όπως επίσης και το σύνολο του έργου του. Ίσως όμως αυτό του δίνει την δυνατότητα να τοποθετήσει το έργο μέσα σε ένα συγγραφικό σύνολο. Το έργο «ζωή μεθόρια» δεν έχει την πρωτοτυπία που διέθεταν παλαιότερα έργα του Γρηγοριάδη  όπως ο «Ναύτης», το «Παρτάλι» και η αριστουργηματική «Δεύτερη γέννα». Διαθέτει όμως αυτή τη δύναμη γραφής και την αφηγηματική ωριμότητα ακολουθώντας στην αφήγηση μια σταδιακή πορεία καταβύθισης στα μύχια της ψυχής (εκεί εξάλλου που τελειώνουν οι λέξεις αρχίζει το όνειρο…) καθηλώνοντας τον αναγνώστη μέχρι το τέλος για να παρακολουθήσει αυτόν τον αινιγματικό χαρακτήρα της Ζωής-ζωής. Η «ζωή μεθόρια» είναι ένα ολοκληρωμένο ψυχογράφημα….