"Κεντήματα" Μαργιάν Σατραπί

   

   Απορημένος και συγκλονισμένος από την δολοφονική επίθεση στο Παρίσι σκέφτηκα να ξαναπιάσω στα χέρια μου μια εικονοϊστορία ...  ένα graphic novel... Τα ΚΕΝΤΗΜΑΤΑ  της Μαργιάν Σατραπί...για να φέρω πάλι στο μυαλό μου ένα τρόπο ζωής που όσο μακρυά φαντάζει, άλλο τόσο συχνά μας επισκέπτεται και κάνει αισθητή την παρουσία του... 

  Ο τίτλος ίσως εσκεμμένα σε προσανατολίζει ότι τα κύρια πρόσωπα του έργου είναι γυναίκες...οι γυναίκες είναι αυτές που κεντούν...μόνο που σ΄ αυτή την περίπτωση κεντούν ιστορίες...η κλωστή και το βελόνι είναι είναι οι λέξεις και η φωνή...

  Βρισκόμαστε στο Ιράν (μάλλον στην Τεχεράνη) και εννέα γυναίκες πίνοντας σαμοβάρι συζητούν... εννέα γυναίκες που προέρχονται και από τις τρεις ηλικιακά γενεές...και τα θέματά τους είναι το εξής ένα: άντρες και ... έρωτας...θέμα αγαπημένο για συζήτηση, θέμα εμμονικό για συζήτηση όταν δεν μπορείς να το βιώσεις και να το απολαύσεις... και προφανώς η πατριαρχική δομή της κοινωνίας δεν δίνει την ευκαιρία στις γυναίκες να αποφασίζουν για τον έρωτα και να τον απολαμβάνουν...

   Όπως η Ναχίντ που δεν ήταν παρθένα...και παντρεύτηκε... και θα έπρεπε να αποδείξει την παρθενία της ... και πήρε ένα ξυραφάκι ... για να σφίξει τα πόδια της όταν θα έκανε έρωτα .. και να τρέξει αίμα... αλλά όμως από την ταραχή της...βιάζεται ... και ματώνει και το όργανο και του άντρα της...

   Οι συζητήσεις αυτές δεν έχουν κάτι το μοιρολατρικό...φαίνονται για ρεαλιστικές, σαρκαστικές απεικονίσεις με την απαραίτητη αφηγηματική ελευθερία...οι γυναίκες δέχονται την κατάσταση...και αναπτύσσουν αντισώματα...μαθαίνουν να ζουν σ΄ αυτή την κατάσταση...και μαθαίνουν να χειρίζονται και την κατάσταση και τους άντρες...οι γυναίκες βρήκαν ένα κοινό κώδικα που τις ενώνει...τον κώδικα του... παράνομου...

   Τελικά το θύμα είναι ο άντρας ... που όσο νομίζει ότι είναι ο αφέντης του σπιτιού... άλλο τόσο τρίζει το σπίτι του συθέμελα!

Αγγέλα Καστρινάκη «Και βέβαια αλλάζει!»

   Η Αγγέλα Καστρινάκη συγκαταλέγεται ανάμεσα στις αγαπημένες μου συγγραφείς. Γι΄ αυτό ευθύνεται η «Φιλοξενούμενη», μια συλλογή σύντομων διηγημάτων, μια καταγραφή  «νεανικών φλερτ», όπως μου τα χαρακτήρισε και η ίδια. Το προσωπικό ως ευχάριστο…Αυτό ίσως με τράβηξε, η ευχάριστη μαγεία που δημιουργούσε με τον αναγνώστη διηγούμενη προσωπικές στιγμές. Σαν να ακούς μια αγαπημένη σου φίλη. Κατόπιν διάβασα ένα μυθιστόρημά της (το μοναδικό που έγραψε) «‘Έρωτας τον καιρό της ειρωνείας», πάλι ο έρωτας να αποτελεί πυρηνικό στοιχείο. Αυτή τη φορά ο έρωτας συμπυκνώνεται χρονικά, γιατί η τεχνολογία και κυρίως τα ηλεκτρονικά μέσα δικτύωσης επιταχύνουν τόσο την εκδήλωση όσο και την καταστροφή του ερωτικού αισθήματος. Το βιβλίο αυτό το διάβασα ένα από τα προηγούμενα καλοκαίρια (πάνω από πέντε χρόνια;) σ΄ ένα πλοίο που πήγαινα στη Σίφνο. Και απέναντί μου να κάθεται μια γυναίκα που μου έμοιαζε με την Αγγέλα Καστρινάκη, με βάση τουλάχιστον τη φωτογραφία που είχα στο βιβλίο της. Σκέφτηκα να της μιλήσω, αλλά τελικά δεν το αποφάσισα. Όταν της εκμυστηρεύθηκα τη σκηνή αυτή τηλεφωνικά στη συνομιλία που είχαμε (θα αναφερθώ και σ΄ αυτή), μου είπε γελώντας πως στη Σίφνο δεν έχει ταξιδέψει, οπότε μάλλον σωστά έπραξα και δεν έπιασα την κουβέντα μ΄ εκείνη την άγνωστη γυναίκα…όχι για άλλο λόγο, αλλά γιατί συνοδευόταν…

       Και φτάνουμε στην περσινή χρονιά… 2014… νέο αφήγημα από την Αγγέλα Καστρινάκη. Εγώ εν τω μεταξύ ξεκίνησα εθελοντικά μια ραδιοφωνική εκπομπή στην ΕΡΑ Σερρών με θέμα το βιβλίο και … να η ευκαιρία. Την αναζήτησα διαδικτυακά και αυτή τη φορά την βρήκα. Την Αγγέλα. Προμηθεύτηκα και το βιβλίο και το διάβασα για να έχω άποψη κυρίως για την μυθοπλαστική της πορεία από το 1991 (Φιλοξενούμενη) μέχρι και το 2014 (Και βέβαια αλλάζει), φρεσκάρισα στο μυαλό μου την υπόθεση στο «‘Έρωτας στον καιρό της ειρωνείας», διάβασα και κάποια σκόρπια διηγήματά της και μία Πέμπτη πρωί η τηλεφωνική συνομιλία πραγματοποιήθηκε… Τελικά νομίζω ότι η γνωριμία με ένα συγγραφέα, έστω και τηλεφωνική, επιβεβαιώνει την λογοτεχνική περσόνα. Μετά την πρώτη αμηχανία ακολουθεί αυτή η ευχάριστη μαγεία. Σαν να μιλάς με μια αγαπημένη σου φίλη….

        Και για το αφήγημα (ούτε διήγημα ούτε μυθιστόρημα)… μια προσωπική, πολυφωνική καταγραφή μιας συγκεκριμένης περιόδου από το 1973 έως το 1979 μέσα από τα μάτια της ηρωίδας, της Ειρήνης, αλλά και άλλων προσώπων που την πλαισιώνουν. Η αφήγηση της πρωταγωνίστριας καλύπτει την πορεία της προς την ενηλικίωση από τα 13 της χρόνια κι έπειτα. Μια περίοδος της ζωής του ανθρώπου ούτως ή άλλως έκρυθμη και υπερβολική. Αλλά και μια ιστορική συγκυρία για την Ελλάδα πάλι ούτως ή άλλως έκρυθμη και υπερβολική. Αυτά τα δύο συνιστούν ένα εκρηκτικό μείγμα. Στη διήγηση το αυτοβιογραφικό μπερδεύεται με το μυθοπλαστικό και το προσωπικό με το συλλογικό. Όσο για τον τίτλο … «Και βέβαια αλλάζει» …  Ποιος το υποκείμενο; Ο άνθρωπος… Για τα μάτια της νεαρής Ειρήνης και βέβαια αλλάζει ο άνθρωπος. Για τα μάτια όμως της ώριμης αφηγήτριας, ίσως αυτό φαντάζει μια γλυκιά ουτοπία. Εγώ θα κρατήσω μέσα από την αφήγηση την επίσκεψη της ηρωίδας στις Σέρρες για να παρακολουθήσει μια ομιλία του Λεωνίδα Κύρκου (που είναι ένα πραγματικό γεγονός) και θα ευχηθώ μια νέα επίσκεψη της Αγγέλας στις Σέρρες (να γίνει ένα πραγματικό γεγονός)!!    

"Το παλίμψηστο του Αρχιμήδη" Γκρέτα Χριστοφιλοπούλου

Βιβλιοπαρουσίαση δεν είναι είναι η στυγνή, ξερή παράθεση πληροφοριών για το βιβλίο. Αυτό το πετυχαίνει κανείς διαβάζοντας και το οπισθόφυλλο του βιβλίου ή μια βιβλιοκριτική στο διαδίκτυο. Βιβλιοπαρουσίαση είναι η ζωντανή προσέγγιση του βιβλίου. Δεν το τοποθετούμε σε ένα νεκροτομείο για να καταλήξουμε με την ακρίβεια ενός ιατροδικαστή σε αλήθειες και αξιώματα. Βιβλιοπαρουσίαση σημαίνει τροφή για σκέψη. Σημαίνει συζήτηση, αντικρουόμενες απόψεις, διαφορετικές τοποθετήσεις.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ: Η Γκρέτα Χριστοφιλοπούλου είναι δημοσιογράφος, άρα και η επαφή της με τον γραπτό λόγο δεδομένη, εξειδικευμένη στο οικονομικό ναυτιλιακό ρεπορτάζ. Έχει παρουσιάσει στη ΝΕΤ τη σειρά ντοκιμαντέρ «Οι κυρίαρχοι των θαλασσών». (δεδομένη άραγε κι η σχέση της με τη θάλασσα;) Το διήγημά της «Πειραιάς και Pireus» απέσπασε το δεύτερο βραβείο στον ετήσιο διαγωνισμό διηγήματος της Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς, ενώ τον Απρίλιο του 2004 κυκλοφόρησε το πρώτο της μυθιστόρημα «Η τέχνη της ζωής». Το βιβλίο παρακολουθεί την ιστορία μιας οικογένειας που αρχίζει από την Τεργέστη το Μάρτιο του 1824 και εκτυλίσσεται στο πολιορκημένο Μεσολόγγι, τα λιμάνια της μαύρης θάλασσας, την Πόλη, τη Βοστόνη, το Παρίσι του μεσοπολέμου, τη λεηλατημένη Σμύρνη και φτάνει στην Καλαμάτα του σήμερα. Έχει εκδώσει το 2005 τη μελέτη «Στου κύκλου τα γυρίσματα» ξετυλίγοντας ήθη, έθιμα, λαϊκές παραδόσεις και δοξασίες.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ: Στο εξώφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε ότι το έργο κατατάσσεται ειδολογικά στο ιστορικό μυθιστόρημα. (πράγματι είναι;) Το ιστορικό µυθιστόρηµα θεωρείται ότι λειτουργεί ως συµπλήρωµα της ιστορικής βιβλιογραφίας, ότι αποτελεί ένα είδος εκλαΐκευσης της ιστορίας, η οποία γίνεται µε αυτόν τον τρόπο προσβάσιµη στο ευρύ κοινό. Μήπως και ο Ηρόδοτος δεν πληρούσε αυτές τις προϋποθέσεις και δεν είχε χαρακτηριστεί στην αρχαία Αθήνα πατέρας της ιστορίας; 

Η συγγραφέας σε μια συνέντευξή της αναφέρει ότι η ιστορική αλήθεια με την αφηγηματική γραφή μπλέκονται μοιραία αλλά είναι αμφότερες ορατές και αντιληπτές. Επιχειρώντας να προσεγγίσουμε το ιστορικό μυθιστόρημα θα λέγαμε ότι ως προς το χρόνο διαδραµατίζεται µια µε δύο γενιές πριν από αυτήν του συγγραφέα, που προϋποθέτει ένα ρεαλιστικό γεωγραφικό και ιστορικό ñ πολιτιστικό περιβάλλον, που περιλαµβάνει την παρουσίαση ενός τουλάχιστον ιστορικού προσώπου. 

ΠΡΩΤΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ: Το μυθιστόρημα της Γκρέτας Χριστοφιλοπούλου αρχίζει αφηγηματικά το 287 π.Χ. με μία γέννηση, χρονιά κατά την οποία γεννιέται ο Αρχιμήδης, και κλείνει τις αρχές του 13ου αιώνα με ένα γάμο. Ο χρόνος τρέχει ανά τους αιώνες. Οι τόποι εναλλάσσονται (Σικελία, Αλεξάνδρεια, Κων/πολη, Παλαιστίνη, Αθήνα),κι ο … πρωταγωνιστής: το έργο του Αρχιμήδη. Όχι ο ίδιος ο Αρχιμηδης, αλλά το έργο του. Η δικαίωση του δημιουργού. Ο ίδιος πεθαίνει, όμως το δημιούργημά του ζει.

ΤΟ ΠΑΛΙΜΨΗΣΤΟ ΤΟΥ ΑΡΧΙΜΗΔΗ: Παλίμψηστο είναι ένα χειρόγραφο το οποίο με τη χρήση των κατάλληλων μεθόδων είχε καθαριστεί από την αρχική γραφή προκειμένου να επαναχρησιμοποιηθεί. Το Παλίμψηστο του Αρχιμήδη είναι ένα βιβλίο κατασκευασμένο από περγαμηνή (μεμβράνη από επεξεργασμένο δέρμα ζώου η οποία είναι κατάλληλη για γραφή) στο οποίο αναγράφονται προσευχές της Ορθόδοξης εκκλησίας. Ωστόσο κάτω από τα θρησκευτικά κείμενα διακρίνονται ίχνη αρχαιότερης γραφής τα οποία σβήστηκαν προκειμένου να επαναχρησιμοποιηθεί η περγαμηνή για τη συγγραφή των εκκλησιαστικών κειμένων. 

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑΛΙΜΨΗΣΤΟΥ: Ο κώδικας γράφηκε κατά το τέλος του 10ου αιώνα, πιθανώς στην Κωνσταντινούπολη. Περιείχε τουλάχιστον επτά έργα του Αρχιμήδη. Αργότερα ο κώδικας μετατράπηκε σε παλίμψηστο. Πότε και πού έγινε αυτό; Ποιος ήταν ο υπεύθυνος για αυτήν την πράξη; Στα ερωτήματα αυτά μέχρι πρότινος δεν υπήρχε απάντηση. Όμως μία ομάδα επιστημόνων κατόρθωσε να διαβάσει σε μια σελίδα του χειρογράφου την ταυτότητα του μοναχού που έσβησε το κείμενο του Αρχιμήδη και έγραψε επάνω από αυτό άλλο κείμενο. Το όνομά του ήταν Ιωάννης Μύρωνας. Αυτός, ολοκλήρωσε το έργο της μετατροπής του χειρογράφου του Αρχιμήδη σε εκκλησιαστικό κείμενο.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: Το μυθιστόρημα της Χριστοφιλοπούλου ένα υβριδικό, σπονδυλωτό, πολυσύνθετο έργο με τρία ευδιάκριτα μέρη:

Το πρώτο πραγματοποιεί τη βιογράφηση του Αρχιμήδη. Έχουμε στοιχεία μυθιστορηματικής βιογραφίας. Την γέννησή του, τις σπουδές του στην Αλεξάνδρεια, και την επιστροφή του στις Συρακούσες,

Το δεύτερο μέρος έχει ιστορική αφήγηση που δείχνει το μένος των Χριστιανών εναντίον των αρχαιοελληνικών σπουδών.

Το τρίτο μέρος μετατρέπεται σε ιστορικό μυθιστόρημα, με χαρακτήρες και διαλόγους, με μυθοπλασία και πλοκή, με αλληλουχία επεισοδίων. Από την μια πλευρά στέκεται ο Ιωάννης ο Μύρωνας, ο ταλαντούχος γραφέας, αλλά και ύπουλος σκοταδιστής ρασοφόρος ο οποίος μετατρέπει το χειρόγραφο του Αρχιμήδη σε ειλητάριο με ορθόδοξες προσευχές. Από την άλλη πλευρά στέκεται ο Χριστόφορος ένας χαρισματικός ηγούμενος στην μονή Παντοκράτορος στην Κων/πολη, ένα πνεύμα αντιδογματικό και ελεύθερο που επιχειρεί να διασώσει το θησαυρό της αρχαίας ελληνικής κληρονομιάς. Κι ανάμεσά τους το παλίμψηστο του Αρχιμήδη.

ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ: Γεννήθηκε στις Συρακούσες στη Σικελία, το 287 π. X. Η οικογένειά του ήταν εύπορη και είχε συγγένεια με τον τύραννο των Συρακουσών Ιέρωνα, ενώ ο πατέρας του ονομαζόταν Φειδίας και ήταν αστρονόμος. Ο Αρχιμήδης σπούδασε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και επέστρεψε στις Συρακούσες όπου ασχολήθηκε με τη μελέτη των μαθηματικών, με την επινόηση και την κατασκευή μηχανικών εφευρέσεων και με τη συγγραφή βιβλίων. Ήταν ένας από τους πλέον διάσημους αρχαίους ερευνητές και διέθετε μια πολυσύνθετη και πολυτάλαντη προσωπικότητα, ενώ χαρακτηρίζεται ως ένας από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς όλων των εποχών. Πρωτοστάτησε στην άμυνα των Συρακουσών ενάντια στους Ρωμαίους αξιοποιώντας πολλές εφευρέσεις του. Όμως, τελικά, σι Ρωμαίοι, υπό την ηγεσία του στρατηγού Μάρκελλου, κατέλαβαν τις Συρακούσες μετά από τριετή πολιορκία και ο Αρχιμήδης σκοτώθηκε από έναν Ρωμαίο στρατιώτη, παρά τις ρητές εντολές του Μάρκελλου να προστατευθεί η ζωή του μεγάλου επιστήμονα. Θρυλείται πως ο Αρχιμήδης μελετούσε κάποιο γεωμετρικό πρόβλημα όταν ο Ρωμαίος στρατιώτης του ζήτησε να τον ακολουθήσει και πως του απάντησε «Μη μου τους κύκλους τάραττε», πριν εκείνος εξοργιστεί και τον σκοτώσει. Ο θάνατός του συνέβη το 212 π.Χ. Λέγεται πως πάνω στον τάφο του υπήρχε ένα γλυπτό το οποίο απεικόνιζε μια σφαίρα μέσα σε έναν κύλινδρο. Το σχήμα αυτό θεωρείτο από τον ίδιο τον Αρχιμήδη, ως η λύση σε ένα πρόβλημα που μελέτησε και ως το μεγαλύτερο επιστημονικό επίτευγμα που είχε πραγματοποιήσει.

"Η Μήδεια δεν χόρεψε ποτέ" Πασχαλία Τραυλού

Η Πασχαλία Τραυλού μας επισκέφθηκε στις Σέρρες για μια παρουσίαση του τελευταίου της βιβλίου με τίτλο "Η Μήδεια δεν χόρεψε ποτέ". Μου πρότειναν να το προλογίσω και να συζητήσω με τη συγγραφέα κατά την παρουσίαση. Ιδιαιτέρως ενδιαφέρον...Με την Πασχαλία εξάλλου αποδείχθηκε ότι ήμασταν και συμφοιτητές, εγώ λίγο μεγαλύτερος, καθώς αποφοιτήσαμε από το ίδιο πανεπιστήμιο και τμήμα...κλασσική φιλολογία Αθήνας...Και το ερώτημα που πρώτα μου γεννήθηκε...Μπορεί ένας φιλόλογος να γίνει ένας πρωτότυπος συγγραφέας;

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΙΙΤΛΟΥ: Ο τίτλος αποτελείται από δύο μέρη: α) η Μήδεια, β) δεν χόρεψε ποτέ.

Α) ΜΗΔΕΙΑ: Η Μήδεια είναι η γνωστή τραγική ηρωίδα του Ευριπίδη. Είναι αυτή που βοήθησε τον Ιάσωνα στην αποστολή του να κλέψει το χρυσόμαλλο δέρας. Είναι αυτή που σκότωσε τον αδελφό της για να φυγαδεύσει τον Ιάσωνα. Αυτή που εγκατέλειψε οικογένεια και πατρίδα για χάρη του Ιάσωνα. Που ακολούθησε τον Ιάσωνα στην Αθήνα. Που απέκτησε παιδιά μαζί του. Αυτή δηλαδή που ερωτεύτηκε με παράφορο πάθος τον Ιάσωνα. Κι όταν ο Ιάσωνας την εγκατέλειψε για μια άλλη γυναίκα, τότε η Μήδεια σφάζει τα παιδιά της. Και η Μήδεια γίνεται ένα σύμβολο …. η παιδοκτόνος.

Β) Ο ΧΟΡΟΣ ΤΗΣ ΜΗΔΕΙΑΣ: Η Πασχαλία Τραυλού όμως δεν αρκείται σ΄ αυτή την ερμηνεία της πράξης της Μήδειας. Δεν την ικανοποιεί το ερωτικό πάθος και η ερωτική εκδίκηση ως αιτία του φονικού της Μήδειας. Ακόμη κι αυτή τη δολοφονική πράξη της ηρωίδας την προσεγγίζει ως σύμπτωμα μιας βαθύτερης αιτίας. Μια βαθύτερη αιτία φωλιάζει μέσα στην ψυχή της.  Μήπως τελικά αν ο σύντροφός της τής είχε χαρίσει έναν τελευταίο χορό, λίγο πριν την εγκαταλείψει, όπως φάνηκε αυτή να το ζητά, μήπως αυτό θα λειτουργούσε καταπραϋντικά άρα και αποτρεπτικά, όπως θέλει να πιστεύει ο σύντροφός της; Μήπως έτσι με την τελευταία εκδήλωση αγάπης από μέρους του θα μπορούσε να αποφευχθεί η τραγωδία; Η Μήδεια δεν χόρεψε ποτέ, όπως λέει και ο τίτλος, αλλά και να χόρευε, το έγκλημα θα το διέπραττε. Η έλλειψη αγάπης είναι πράγματι η αιτία του εγκλήματος, αλλά έχει ρίζες βαθιές.

ΕΝΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ:  Η Έλλη, ένα από τα πρόσωπα του έργου, δέχεται ως δώρο από τον εραστή της  ένα κουτάβι. Δεν γνωρίζει όμως τότε ότι ο εραστής της το απέσπασε βίαια από τη μητέρα του, όπως και τα άλλα δύο κουτάβια από τα τρία που συνολικά γέννησε. Όταν τελικά το μαθαίνει, θέλει να κάνει ένα πείραμα: να επιστρέψει το κουτάβι (που πλέον μεγάλωσε κι έγινε σκύλος) στη μητέρα του. Η ελπίδα της ήταν μια δραματική μεταξύ τους αναγνώριση, μια επανασύνδεση. Το αποτέλεσμα; Τα δύο ζώα ήταν δύο πλάσματα άγνωστα μεταξύ τους, δίχως να τα ενώνει τίποτε. Ο σκύλος της Έλλης πλησίασε τη μάνα του ακόμη και με ερωτικές διαθέσεις. Και η Έλλη μονολογεί: «Μπορεί τα ένστικτα να είναι έμφυτα σε όλους, όμως η αγάπη είναι μια ολωσδιόλου επίκτητη διαδικασία».

ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: Η Αιμιλία Στρατάκη πραγματοποιεί ένα αποτρόπαιο έγκλημα. Δολοφονεί τα παιδιά της. Στο δικαστήριο, με αφορμή τη δίκη, τέσσερα πρόσωπα γνωρίζονται. Ο Μίνωας που είναι ο δικηγόρος της δολοφόνου, ο Νικήτας, που είναι ψυχολόγος, ο Αλέξανδρος που είναι ζωγράφος-σκιτσογράφος καταζητούμενων και η Έλλη που είναι συγγραφέας. Και οι τέσσερις επιχειρούν να προσεγγίσουν και να διαλευκάνουν το φόνο. Αυτό που τελικά πετυχαίνουν είναι να ξεσκεπάσουν και να διαφωτίσουν τον εαυτό τους.

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΩΣ ΘΕΑΤΡΟ: Η συγγραφέας χωρίς περιστροφές και καθυστερήσεις μας τοποθετεί στην ουσία του έργου της. Μια δίκη μέσα σε μια αίθουσα δικαστηρίου. Αυτή η αίθουσα δικαστηρίου λειτουργεί σαν την σκηνή ενός αρχαίου θεάτρου με την κατηγορουμένη ως πρωταγωνίστρια και τους θεατές του έργου να κάθονται στα έδρανα. Μονάχα που οι θεατές διεισδύουν μέσα στο έργο, γίνονται και αυτοί ήρωες, ήρωες και πρωταγωνιστές της προσωπικής τους τραγωδίας.

ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ:  Στο μυθιστόρημα είναι εμφανής η αναλογία στη σύνθεση και την εξέλιξη της ιστορίας. Τα πρόσωπα εναλλάσσονται, τα ονόματα αλλάζουν, αλλά τα ανθρώπινα δράματα παραμένουν τα ίδια. Σε πρώτο πλάνο μπαίνει η ερωτική προδοσία, που αποτελεί το βασικό μοτίβο της ιστορίας. Σ΄ ένα ζευγάρι, σ΄ ένα παντρεμένο ζευγάρι, μετά από ένα διάστημα ακολουθεί η ρουτίνα, η μονοτονία, η επανάληψη. Τότε ο ένας από τους δύο, είτε ο άντρας είτε η γυναίκα, θα αναζητήσει μια αλλαγή, μια αταξία. Και όλο και θα βρεθεί  κάποιος που θα ικανοποιήσει αυτή την επιθυμία. Κάποιος χωρίς ηθικές αναστολές που αναζητά μια πρόσκαιρη ερωτική περιπέτεια. Το μόνο ζευγάρι που φαίνεται να διασώζεται από τη φυσική φθορά του έρωτα είναι ένα ζευγάρι ομοφυλοφίλων (ο Αλέξανδρος και ο Ανέστης), ίσως γιατί δεν αποτελεί ένα ζευγάρι με την παραδοσιακή έννοια του όρου, στηρίζεται επομένως σε μια πιο ελεύθερη σχέση, ίσως όμως και γιατί αυτό που τελικά θα τους προλάβει να τους χωρίσει είναι ο θάνατος. Ο θάνατος πρόλαβε τη φθορά.

Ποιες είναι τώρα οι συνέπειες της απιστίας; Άλλοι το αποδέχονται: ο Νικήτας δέχεται τη Μαργαρίτα πίσω (είναι άραγε τυχαίο ότι άντρας είναι αυτός που αποδέχεται την κατάσταση; Όχι ότι συγχωρεί, αλλά αποδέχεται). Άλλος όμως δεν αποδέχεται: η Ροδή διώχνει το Μίνωα, κι όχι μόνο αυτό, αλλά και η ίδια μεταμορφώνεται σ΄ ένα ερωτικά ποθητό πλάσμα. Υπάρχουν όμως κι αυτοί που φτάνουν στα άκρα.

ΠΟΙΟΙ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΚΑΠΟΙΟΙ ΦΘΑΝΟΥΝ ΣΤΑ ΑΚΡΑ: Η μία είναι η Έλλη, η συγγραφέας. Αυτή σκοτώνει το έμβρυο που κρύβει μέσα στην κοιλιά της. Η άλλη είναι η Αιμιλία, που σκοτώνει και αυτή το έμβρυο που κρύβει στην κοιλιά της, αλλά και τα δύο της παιδιά. Η πρώτη, η Έλλη, δεν είναι ποινικά κολάσιμη, καθώς η άμβλωση δεν συνιστά φόνο. Η Αιμιλία όμως είναι. Η Αιμιλία είναι η Μήδεια. Είναι η τραγική φιγούρα που διέπραξε το φονικό, ζει με τις τύψεις της και φαίνεται ότι δεν μετανιώνει. Δύσκολο να απαντήσει κανείς γιατί κάποιος φθάνει στα άκρα. Χρειάζεται μια καταβύθιση στην ψυχή για να εντοπίσει κανείς το σύμπλεγμα των αιτών. Αυτό επιχειρεί να μας κάνει η συγγραφέας, ένα ψυχογράφημα…  

Η κάθαρση:  Η κάθαρση ξεκινά με τον εντοπισμό της αιτίας. Και για την ηρωίδα η αιτία είναι έλλειψη αγάπης. Η επιλογή για σωτηρία είναι θέμα του καθενός προσωπικά. Η πραγματοποίηση όμως αυτής της επιλογής απαιτεί δύο ανθρώπους…

ΕΡΓΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ: Το μυθιστόρημα ακολουθεί μια γραμμική αφήγηση , μας γεννά μια σειρά ερωτηματικά για να καταλήξουμε στο τέλος στη λύση του. Είναι ένα έργο μυστηρίου, γιατί και η ψυχή του ανθρώπου είναι από μόνη της ένα μυστήριο που απαιτεί εξιχνίαση.

"Σύντομη ζωή" Χουάν Κάρλος Ονέτι

H απογοήτευση για έναν άντρα είναι ένα όχημα που θα τον συναντήσει μετά τα σαράντα. Είναι ένα όχημα...ένα όχι απέναντι στη ζωή που έζησε, αλλά και θα ζήσει. Οι αιτίες λίγο πολύ γνωστές...επαγγελματική αστάθεια...ερωτική εγκατάλειψη...Το ερώτημα που εγείρεται είναι ποιες επιλογές θα πραγματοποιήσει στη συνέχεια (γιατί το κακό με τους άντρες είναι ότι βιώνουν μια ψυχολογική διαταραχή χωρίς να βρίσκουν τρόπο να την εκφράσουν, άρα και να την καταπολεμήσουν......άντρας: το ον που δεν εκτονώνει εύκολα τα πάθη του...)

Ο Χουάν Μαρία Μπράουσεν είναι ο σαραντάρης στο μυθιστόρημα του Ονέτι. Ζει στο Μπουένος Άιρες και είναι διαφημιστής στο επάγγελμα, άρα και με μια δόση επαγγελματικής δημιουργικότητας στο χώρο της κατανάλωσης. Η οικονομική κρίση χτυπά την πόρτα της επιχείρησης στην οποία εργάζεται και η επιχείρηση του δείχνει την πόρτα της εξόδου. Η γυναίκα του Μπράουσεν άρρωστη από μια ασθένεια του μαστού, μια...γυναικεία ασθένεια...χωρίς επομένως την ανάλογη κατανόηση και συμπαράσταση από την πλευρά του άντρα της...τον εγκαταλείπει...βρίσκει το ηθικό σθένος να τον αφήσει και να επιστρέψει στην πατρική της εστία.

Και ο Μπράουσεν εγκαταλελειμμένος και μόνος επιλέγει τη φυγή από την πραγματικότητα. Ποια πραγματικότητα; Την καθημερινότητα...Και δημιουργεί δύο παράλληλους κόσμους στους οποίους και εισχωρεί.Ο ένας κόσμος είναι μια καινούργια σχέση που δημιουργεί με την γυναίκα του διπλανού διαμερίσματος. Είναι η γυναίκα που ακούει τις κινήσεις της, που αφουγκράζεται το σώμα της, μια και μόνο ένας τοίχος τον χωρίζει από αυτήν. Μια γυναίκα όμως ελευθέρων ηθών...ανοιχτή και ανεκτική στους άντρες. Ο κόσμος όμως αυτός προκαλεί σύγχυση για έναν άντρα και μοιραία γκρεμίζεται...Ο άλλος κόσμος είναι αυτός της πνευματικής δημιουργίας, της μυθιστορηματικής δημιουργίας. Ο Μπράουσεν για τις ανάγκες ενός κινηματογραφικού σεναρίου δημιουργεί ένα φανταστικό χαρακτήρα, έναν ήρωα, τον Ντίας Γκρέι. Ένας ψεύτικος ήρωας που όμως τελικά αυτονομείται και αποδεικνύεται πιο αληθινός και πιο δυνατός από τους ... πραγματικούς ανθρώπους. 

Ο άνθρωπος τελικά αυτό που αναζητά δεν είναι τόσο το πραγματικό, όσο ένα χώρο στον οποίο θα αισθάνεται δημιουργός και κυρίαρχος...ένας άλλος άνθρωπος. Αναζητά μια σύντομη ζωή μέσα στη ζωή του, ένα μυθιστόρημα μέσα στο μυθιστόρημα, μια αυταπάτη. Μόνο που η σύντομη ζωή αποδεικνύεται πιο μόνιμη από την πραγματική ζωή και τα φανταστικά πλάσματα αποκτούν τόση δύναμη που στο τέλος εκτοπίζουν και τον ίδιο το δημιουργό.

"Οι γάμοι του Ουρανού και της Κόλασης" William Blake

Όταν δεν έχω χρόνο στη διάθεσή μου, διαβάζω ποίηση ... λόγος λιτός, συμπυκνωμένος...απόμακρος... τι καλύτερο από τις παροιμίες της Κόλασης του ρομαντικού άγγλου ποιητή (1757-1827)  William Blake...

Παροιμίες της Κόλασης

Τον καιρό της σποράς μάθαινε, τον καιρό του θερισμού δίδασκε, τον  χειμώνα απολάμβανε.

Οδήγησε το κάρο και το αλέτρι σου πάνω από τα κόκαλα των νεκρών.

Ο δρόμος της υπερβολής καταλήγει στο παλάτι της σοφίας.

Η Σύνεση είναι μια πλούσια άσχημη γεροντοκόρη, που την φλερτάρει η Ανικανότητα.

Αυτός που επιθυμεί αλλά δεν πράττει, γεννάει την πανούκλα.

Το κομμένα σκουλήκι δίνει άφεση στο αλέτρι.

Ρίξε στο ποτάμι εκείνον που αγαπάει το νερό.

Ο ηλίθιος δεν βλέπει το ίδιο δέντρο που βλέπει ο σοφός.

Αυτός που το πρόσωπό του δεν αναδίδει φως, δεν θα γίνει ποτέ άστρο.

Η Αιωνιότητα είναι ερωτευμένη με τους καρπούς του χρόνου.

Η εργατική μέλισσα δεν έχει καιρό για θλίψη.

Τις ώρες της τρέλας τις μετράει το ρολόι∙ της σοφίας όμως, κανένα ρολόι  δεν μπορεί να τις μετρήσει.

Οι τροφές που χορταίνουν δεν πιάνονται με δίχτυ ή παγίδα.

Την κακή χρονιά βγάλε το τεφτέρι, το ζύγι και το μέτρο.

Κανένα πουλί δεν ανεβαίνει στα ύψη, αν πετάει με τις δικές του φτερούγες.

Το νεκρό κορμί δεν παίρνει εκδίκηση για τις πληγές του.

Η πιο υψηλή πράξη είναι να επιδιώκεις μιαν άλλη.

Αν ο τρελός επέμενε στην τρέλα του θα γινόταν σοφός.

Η τρέλα είναι ο μανδύας της απάτης.

Η Ντροπή είναι ο μανδύας της Έπαρσης.

Οι Φυλακές είναι χτισμένες με τις πέτρες του Νόμου, τα Πορνεία με τους               πλίνθους της Θρησκείας.

Η έπαρση του παγωνιού είναι η δόξα του Θεού.

Η λαγνεία του τράγου είναι η γενναιοδωρία του Θεού.

Η οργή του λιονταριού είναι η σοφία του Θεού.

Η γύμνια της γυναίκας είναι το έργο του Θεού.

Η υπερβολική λύπη γελάει. Η υπερβολική χαρά θρηνεί.

Ο βρυχηθμός των λιονταριών, το ουρλιαχτό των λύκων, το μάνιασμα της ταραγμένης θάλασσας και το σπαθί του ολέθρου είναι κομμάτια της αιωνιότητας, πολύ μεγάλα για το μάτι του ανθρώπου.

Η αλεπού καταριέται το δόκανο, όχι τον εαυτό της.

Οι χαρές γονιμοποιούν. Οι λύπες γεννούν.

Ο άντρας ας φορέσει το τομάρι του λιονταριού, η γυναίκα την προβιά του Αμνού.

Το πουλί μια φωλιά, η αράχνη έναν ιστό, ο άνθρωπος την φιλία.

Ο τρελός με το αυτάρεσκο χαμόγελο και ο σκυθρωπός βαρύθυμος τρελός  μια μέρα θα νομιστούν σοφοί∙ για όλους, ράβδος.

Αυτό που σήμερα είναι αποδεδειγμένο, κάποτε δεν ήταν παρά γέννημα της φαντασίας.

Ο αρουραίος, ο ποντικός, η αλεπού, ο λαγός βλέπουν τις ρίζες∙ το λιοντάρι, η τίγρη, το άλογο, ο ελέφαντας βλέπουν τους καρπούς.

Η στέρνα περιέχει∙ η κρήνη ξεχειλίζει.

Μια σκέψη γεμίζει το άπειρο.

Λέγε πάντα ελεύθερα την γνώμη σου και ο τιποτένιος θα σε αποφύγει.

Ό,τι πιστευτό, είναι μια εικόνα της αλήθειας.

Ο αετός δεν έχασε ποτέ του τόσο χρόνο, όσο τότε που βάλθηκε να μάθει απ’ το κοράκι.

 Η αλεπού προνοεί για τον εαυτό της, αλλά ο Θεός προνοεί για το λιοντάρι.

Το πρωί να σκέφτεσαι. Το μεσημέρι να πράττεις. Το βράδυ να τρως. Την νύχτα να
κοιμάσαι.

Αυτός που αφέθηκε να τον εξαπατήσεις, σε γνωρίζει.

Όπως το αλέτρι υπακούει στις λέξεις, έτσι και ο Θεός ανταμείβει τις προσευχές.

Οι τίγρεις της οργής είναι σοφότερες από τα άλογα της μάθησης.

Από το στάσιμο νερό να περιμένεις δηλητήριο.

Ποτέ δεν θα μάθεις τι είναι αρκετό, αν δεν μάθεις τι είναι περισσότερο από αρκετό.

Ν’ ακούς τις κατηγόριες του τρελού. Είναι βασιλικός τίτλος!

Τα μάτια της φωτιάς, τα ρουθούνια του αέρα, το στόμα του νερού, τα γένια της γης.

Ο άτολμος, είναι τολμηρός στον δόλο.

Η μηλιά δεν ρωτάει ποτέ την οξιά πώς να μεγαλώσει∙ ούτε το λιοντάρι το άλογο πώς να κυνηγήσει.

Ο ευγνώμων αποδέκτης χαίρεται πλούσια σοδειά.

Αν άλλοι δεν ήταν ανόητοι, θα ‘πρεπε να ‘μασταν εμείς.

Η ψυχή της γλυκιάς ηδονής, ποτέ δεν μιαίνεται.

Όταν κοιτάζεις έναν Αετό, κοιτάζεις ένα μέρος του Πνεύματος.

 Ύψωσε το βλέμμα σου!

Όπως η κάμπια διαλέγει τα πιο όμορφα φύλλα για ν’ αποθέσει τ’ αυγά της,  έτσι και ο παπάς εξαπολύει την κατάρα του πάνω στις πιο όμορφες χαρές.

Για να γεννηθεί ένα αγριολούλουδο χρειάζεται τοκετός αιώνων.

Η κατάρα τονώνει∙ η ευχή χαλαρώνει.

Το καλύτερο κρασί είναι το πιο παλιό, το καλύτερο νερό είναι το πιο φρέσκο.

Οι προσευχές δεν οργώνουν! Οι ύμνοι δεν θερίζουν!

Οι χαρές δεν γελούν! Οι θλίψεις δεν κλαίνε!

Το κεφάλι Ευγένεια, η καρδιά Πάθος, τα γεννητικά όργανα Ομορφιά, τα χέρια και τα πόδια Αναλογία.

Ότι ο αέρας για το πουλί ή η θάλασσα για το ψάρι, το ίδιο και η καταφρόνια για τον αξιοκαταφρόνητο.

Το κοράκι θα ήθελε όλα να είναι μαύρα∙ η κουκουβάγια όλα να είναι λευκά.

Το Σφρίγος είναι Ομορφιά.

Η Πρόοδος φτιάχνει ίσιους δρόμους∙ αλλά οι ανώμαλοι δρόμοι χωρίς την Πρόοδο, είναι οι δρόμοι της Ιδιοφυϊας.

Καλύτερα να πνίξεις ένα μωρό στην κούνια του, παρά να τρέφεις ανικανοποίητους
πόθους.

Εκεί που απουσιάζει ο άνθρωπος, η φύση είναι στείρα.

Η Αλήθεια δεν μπορεί να ειπωθεί έτσι που να είναι κατανοητή, αλλά όχι πιστευτή.

Φτάνει! ή περισσεύει.

'Έως" - Βύρων Λεοντάρης

Τελικά ο θάνατος μας φέρνει πιο κοντά; Κι όμως... Μετά το θάνατο του ποιητή Βύρωνα Λεοντάρη εδέησα να προμηθευτώ την ποιητική του συλλογή με τον τίτλο "Έως" και να ... αφεθώ... Να αφεθώ στα βάθη μιας ευαισθησίας μοναχικής και μυστηριώδους...

ΝΑ ΤΕΛΕΙΩΝΟΥΜΕ ΠΙΑ ΜΕ ΤΑ ΤΕΡΤΙΠΙΑ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

Νά τελειώνουμε πιά μέ τά τερτίπια τῆς γραφῆς καί
τῆς ἀνάγνωσης.
Τά ποιήματα συμβαίνουν.
Λοιπόν, μπορῶ νά πῶ τό τί συμβαίνει; Τό ἴδιο τό ποίημα
δηλαδή, ὄχι τό κείμενό του
Μπορῶ; ὄχι δέν μπορῶ. Κι ὄχι (ὅπως ἄλλοι θά σοῦ ποῦν…)
γιατί ὅ,τι συμβαίνει δέν εἶναι παρά αὐτό πού
τώρα ἐδῶ κεῖται
ἀλλά γιατί, ἁπλά, δεν μπορῶ

Βρίσκομαι μέσα στό συμβάν, ἀλλά ποῦ εἶναι τό κέντρο;
Φωνάζω «εἶναι κανείς ἐδῶ;…) Περίτρομη ἐρώτηση
χτυπάει κι ἀντηχεῖ στήν ἐσωτερική ἐπιφάνεια τοῦ κενοῦ

Γιατί, ἄν δέν εἶναι κανείς, ἐγώ πού ρωτάω τί εἶναι;
Ἐρώτηση μέσα στήν ἐρώτηση
παγίδα μέσα στήν παγίδα
κενό μέσ᾿ στό κενό. Ἀλλά τό κέντρο ποῦ εἶναι;

Τό κέντρο διαρκῶς διαστέλλεται
Ἔτσι ὅλους μᾶς ἐγκλείει καί μᾶς ἀποκλείει
κι ὅλα ἔτσι ἀποκτοῦν ὑπόσταση μόνο καθώς ἀπομακρύνονται
κι ἀραιώνουν
ψυχές καί σώματα ἐξαχνωμένα

…Φεύγουσαν σέ εἶδον
ἐγκαταλείπουσάν με σέ ἤγγισα
καί δέν ἐστράφης δέν ἐλέησε τά μάτια μου ἡ μορφή σου

Ἔδειξες μόνο πέρα πρός τό ἀθέατο Καί εἶδα
σέ τοίχους λεκιασμένους πού κι αὐτοί διαστέλλονταν
κι ἀπομακρύνονταν
εἶδα τά λόγια μου. Στημένα γιά ἐκτέλεση.
«Τά λόγια σου… Κοίτα, δέ θά δεχτοῦν νά τούς δέσουν
τά μάτια….» εἶπες κι ἐχάθης.

Σεσημασμένος είμαι

Σεσημασμένος είμαι. Έχετε τα γραφικά μου αποτυπώματα

μπορείτε να με αναγνωρίσετε, όχι όμως και να με 

διαβάσετε, ούτε να με διαβείτε

Ποντάρατε στο μαύρο μου και χάσατε

Ποντάρατε στο κόκκινό μου πάλι χάσατε

κακή ζαριά ήμουνα στα χέρια σας

Τα λόγια που μιλώ μου κόβουνε τη γλώσσα

κάθε χειρονομία μου με σταυρώνει

Ας το ξεκαθαρίσουμε λοιπόν.

Σ` αυτή την εποχή της υπαρκτής ποίησης

ποιητής μιας ποίησης που δεν μπορεί να υπάρξει

μόνο με τους νεκρούς μιλώ και γι` αυτούς γράφω. 

Μόνο αυτοί μπορούν να με διαβάσουν