Μάγισσες

"Οι μάγισσες εμπνέουν ζωγράφους" είναι ο τίτλος ενός άρθρου που διάβασα στην "Καθημερινή της Κυριακής" (25-8) με αφορμή μια έκθεση ζωγραφικής στο Εδιμβούργο και προβληματίστηκα στη σχέση ανάμεσα στη "μαγεία" και τη "γυναίκα", στον τρόπο αναπαράστασης μιας μυστηριώδους γυναίκας...

Με τι μοιάζουν οι μάγισσες; Αγριωπές κυράδες με μυτερό καπέλο, τρίχες στο σαγόνι, αποκρουστικές ελιές και κιτρινοπράσινο δέρμα: θα τις αναγνωρίζαμε παντού, ακόμα και χωρίς το σκουπόξυλό τους. Ένα παιδί μπορεί να ζωγραφίσει μια στη στιγμή –μαύρο καπέλο και σκούπα (η γάτα και η χύτρα σπανίζουν, ίσως και να περιττεύουν στις μέρες μας). Οι μάγισσες είναι τόσο τυποποιημένες, έχουν γίνει κάτι σαν logo.

Η μαθητευόμενη μάγισσα του Γκόγια (πάνω σε σκούπα) είναι νέα αλλά ήδη αποκαμωμένη, καθώς διδάσκεται τα κόλπα από τη γηραιά κυρία που οδηγεί το σκουπόξυλο· η αίσθηση που δίνει η εικόνα είναι μιας «μαντάμ» που έχει αρπάξει ένα άμοιρο κορίτσι, την καινούργια της προστατευόμενη: η πορνεία σε σύνδεση με τη μαγεία.

Σάββατο των μαγισσών - Γκόγια

Και το ζοφερό τρίο του Φουζέλι, οι «Παράξενες αδελφές» από τον «Μάκβεθ», με τα κεφάλια τους αραδιασμένα σε προφίλ σαν τις ανοιχτές λεπίδες ελβετικού σουγιά, έχουν μεγάλες μύτες, δυνατά λαρύγγια και τρομερά σαγόνια. Δεν μοιάζουν με γυναίκες, νέες ή γριές, αλλά με άντρες.

Οι τρεις παράξενες αδελφές - Φουζέλι

Είχαν άραγε οι καλλιτέχνες αυτοί συναντήσει ποτέ στην πραγματικότητα κάποια γυναίκα που να μοιάζει με αυτές τις οραματικές φιγούρες; Καμιά από τις απεικονιζόμενες δεν είναι η κλασική γριά στρίγγλα της μεσαιωνικής λογοτεχνίας, η απόμακρη γεροντοκόρη του χωριού που την αναγκάζουν να υποστεί την πυρά ή την αγχόνη γιατί οι συντοπίτες της την έκριναν πολύ παράξενη στη συμπεριφορά της, πολύ οξυδερκή στις παρατηρήσεις της, πολύ επιδέξια με τα βότανα, ή επειδή απλώς την έβλεπαν να μιλάει μόνη της.

Όταν, επί πολλούς αιώνες, οι άνθρωποι πίστευαν ακόμα στις μάγισσες, τις παρουσίαζαν συχνά γυμνές - να πετάνε στο σεληνόφως, να συμμετέχουν σε «μαύρα Σαββατόβραδα», να πλαγιάζουν με τον διάβολο· ήταν πολυάσχολες και φιλήδονες. Η αμαρτία ήταν γραμμένη στο σώμα τους, που ήταν είτε παραμορφωμένο και αποκρουστικό είτε ύποπτα ωραίο.

Στη διάρκεια της ρομαντικής εποχής, οι μάγισσες στράφηκαν στο θεατρικό γκροτέσκο - οι αμυδρά φωτισμένες στρίγγλες στις εικονογραφήσεις του Ντελακρουά για τον «Φάουστ» του Γκαίτε, οι θεαματικές μάγισσες του Τζον Μάρτιν, που υψώνονται στον νυχτερινό ουρανό μέσα σε μια λάμψη αστραπής μπροστά στον Μάκβεθ, μικροσκοπικές και τρομαγμένες σε μια βραχοκορφή. Η παράδοξη παραλλαγή στο ίδιο θέμα του Ντάνιελ Γκάρντνερ παρουσιάζει τρεις καλλονές του καλού κόσμου σαν μάγισσες, με αραχνοΰφαντα ρούχα - ανάμεσά τους και η Τζορτζιάνα, Δούκισσα του Ντεβονσάιρ. Θα έλεγε κανείς ότι πρόκειται για μια σατιρική έκφραση μισογυνισμού, μόνο που φημολογείται ότι μία από τις γυναίκες εκείνες παρήγγειλε η ίδια τον πίνακα.

Μάγισσες - Ντάνιελ Γκάρντνερ

Ο Βικτωριανός ζωγράφος Φρέντερικ Σάντυς απεικόνισε την ίδια την τσιγγάνα ερωμένη του, Καόμι Γκρέι, στον ρόλο της Μήδειας, δίνοντας μια ανησυχητικά ρεαλιστική όψη στην οργισμένη, αμυντική έκφραση του προσώπου της μυθικής μάγισσας. Ωστόσο, ο φόβος που θα έπρεπε να εμπνέει η Μήδεια υπονομεύεται εντελώς από τα ζωηρά, φανταχτερά χρώματα του προ-ραφαηλίτη ζωγράφου.

                                     Φρέντερικ Σάντυς - Μήδεια

Το ασπρόμαυρο και η νύχτα πράγματι τοποθετούν σε πλεονεκτική θέση τη μάγισσα. Κι όταν μπλέκεται και η αντρική φαντασίωση, έστω και φαντασία τότε ...

(το κείμενο είναι στηριγμένο σε άρθρο

της Laura Cumming από τον Observer)

Arab Jazz - Karim Miske

Το μυθιστόρημα του Karim Miske άρεσε σε πολλούς. Αυτό αποδεικνύουν οι υψηλές πωλήσεις, τα αφιερώματα, η βράβευση... Άρεσε και σε μένα... Δε θα επιμείνω όμως σε θέματα που αφορούν το ίδιο το μυθιστόρημα. Αυτό το έκαναν πολλοί άλλοι. Θα σταθώ περισσότερο στη στάση του συγγραφέα. Το θάρρος του να αφηγηθεί μια ιστορία που αγγίζει θέματα τόσο λεπτά.

Ας γυρίσουμε περίπου 25 χρόνια πίσω. 

 οι ... εξαγνισμένοι στίχοι...   "Να έχει ο θεός θυγατέρες, ενώ εσείς έχετε γιους; Μια τέτοια μοιρασιά θα ήταν άδικη... Η θηλυκή φύση των φτερωτών θεοτήτων τις καθιστούσε κατώτερες και πλαστές. Δεν μπορούσαν να είναι παιδιά του θεού, όπως οι άγγελοι..."  

και οι ... σατανικοί στίχοι..."Έχετε ακουστά την αλ-Λατ κσι την αλ-Ουζά και την αλ-Μανάτ, την τρίτη, την άλλη; Είναι τα εξυψωμένα πουλιά και η μεσολάβησή τους είναι άκρως επιθυμητή"

   Και ο Σαλμάν Ρουσντί έπλασε μια ιστορία, τη δική του ιστορία. Μια προσέγγιση από την οπτική γωνιά του άθεου. Ο προφήτης του Ισλάμ ως άνθρωπος. Το αποτέλεσμα ήταν ένα ξέσπασμα ακραίου θρησκευτικού φονταμενταλισμού απέναντι στο πρόσωπο του συγγραφέα.

Κι ερχόμαστε στο σήμερα.

Στα προάστια του Παρισιού όπου ανακατεύονται μάρτυρες του Ιεχωβά, σαλαφιστές, μουσουλμάνοι, εβραίοι. Ομάδες κι οργανώσεις  όπου η προσωπικότητα συνθλίβεται κάτω από το γιγαντιαίο σώμα της μάζας. Δε σκέφτεται το άτομο, αλλά ο θρησκευτικός ηγέτης. Το μυθιστόρημα του Karim Miske δεν καταπιάνεται με θρησκευτικά σύμβολα. Εδώ είναι η διαφορά με τους "Σατανικούς στίχους" του Ρουσντί. Δεν ερμηνεύει, δεν αξιολογεί το δόγμα. Ασχολείται με τη θρησκευτική διαπλοκή, την κοινωνική διάσταση των θρησκευτικών οργανώσεων. Ασχολείται με το άτομο. Και μάλιστα όχι τόσο ωμά και απαισιόδοξα όπως ο Ζαν-Κλωντ Ιζζό στο "Μαύρο τραγούδι της Μασσαλίας". Αλλά ούτε και τόσο ωραιοποιημένα όπως στην ταινία "Οι άθικτοι". Ο Karim Miske αποδεικνύεται σε έναν πολύ καλό ψυχολόγο που θέτει το άτομο στη βάση της κοινωνικής πυραμίδας. Και από πάνω υπάρχει κάποιος που εκμεταλλεύεται την αφέλεια και την τυφλή υπακοή των οπαδών. Ο Karim Miske κοιτάζει λίγο πιο λοξά τα θρησκευτικά ζητήματα, πιο ... ανθρώπινα. Ο Ρουσντί καταπρόσωπο. Το θάρρος όμως είναι απαραίτητο και στις δύο περιπτώσεις.

Ο Ουρουγουανός εραστής - Σαν. Ρονκαλιόλο

Σίγουροι οι εγνωσμένης αξίας συγγραφείς όπως ο Μάρκες ή ο Μπόρχες αποτελούν μια πρώτης τάξεως αφορμή να έρθει κανείς σε επαφή με τη λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία. Μια λογοτεχνία που για μένα τουλάχιστον είναι συνδεδεμένη με το μαγικό ρεαλισμό. Τι γίνεται όμως και με τους νεώτερους συγγραφείς; Την απορία αυτή ήρθε  να μου τη λύσει ο περουβιανός συγγραφέας Σαντιάγο Ρονκαλιόλο, της νεώτερης γενιάς (γενν. 1975). Και το βιβλίο το οποίο προτίμησα για αρχή είναι το τελευταίο του μυθιστόρημα με τίτλο "Ο Ουρουγουανός εραστής".

Ένα μυθιστόρημα που κεντρικό του πρόσωπο είναι ο ουρουγουανός συγγραφέας Ενρίκε Αμορίμ, ένα πρόσωπο υπαρκτό, ιστορικό και μάλιστα συγγραφέας. Τι άραγε να τράβηξε τον συγγραφέα Ρονκαλιόλο να βάλει ως πρωταγωνιστή του έργου του έναν άλλο συγγραφέα;

Ο Αμορίμ ως μυθιστορηματικό πρόσωπο φαίνεται ότι δεν ενδιαφέρει για την αφηγηματική του ικανότητα, αλλά για τη δραματικότητά του. Το φαίνεσθαι και όχι το είναι. Ένας συγγραφέας αμφιλεγόμενης αξίας, αλλά σίγουρα ένας καλός ... ηθοποιός. Ο ηθοποιός παίζει ρόλους. Κι ο Αμορίμ παίζει ρόλους. Είναι ένας χαμαιλέοντας της καλλιτεχνικής ζωής. Είναι ένα σώμα ... ετερόφωτο. Η δική του λάμψη βρίσκεται σε συνάρτηση με αυτούς τους οποίους συναναστρέφεται: Πικάσο, Μπόρχες, Νερούδα, Αραγκόν, Τσάρλι Τσάπλιν και φυσικά Λόρκα. Είναι ένας γητευτής των καλλιτεχνών. Μονάχα που δεν παρασύρονται όλοι από τη γοητεία του Ενρίκε ή δεν παρασύρονται εξίσου. Τέτοιες σχέσεις είναι τις περισσότερες φορές τραυματικές για τον ίδιο. Άρα και η λάμψη του προσωρινή. Και στο τέλος πεθαίνει στην αφάνεια, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας που τόσο την κυνηγούσε.

Ο συνεκτικός κρίκος γύρω από τον οποίο χτίζεται το μυθιστόρημα είναι ο Λόρκα. Στα τέλη  του 1953 πραγματοποιήθηκε στην πόλη Σάλτο της Ουρουγουάης μια περίεργη τελετή προς τιμήν του Λόρκα. Βασικός ομιλητής σε  αυτή την τελετή ήταν ο Αμορίμ. Αυτό όμως που προκαλεί τη φαντασία είναι ένα μικρό κουτί που θάφτηκε στη βάση του μνημείου. Τι περιείχε το κουτί αυτό, δεδομένης μάλιστα και της άγνοιας σχετικά με το πού θάφτηκε ο Λόρκα; Με αφορμή το γεγονός αυτό ξεκινά μια περιπλάνηση στους καλλιτεχνικούς κύκλους, αλλά και την πολιτική κατάσταση από την δεκαετία του 1930 κι έπειτα. Μπουένος Άιρες, Παρίσι, ομοφυλοφιλία, κομμουνισμός, καλλιτεχνικές ίντριγκες... όλα μπλέκονται στην πολλά υποσχόμενη πένα του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο. 

Θάλασσα - Τζ. Μπάνβιλ

   

   Αυτό που μου αρέσει στον Τζων Μπάνβιλ είναι το ύφος του. Μια απλή, φαινομενικά τουλάχιστον ιστορία, αποκτά διαστάσεις αριστουργήματος μέσα από τον επιτηδευμένο τρόπο αφήγησης. Ένας συνδυασμός "φωτογράφου" και "ψυχολόγου" συνδυάζονται αρμονικά στην αφηγηματική του γραφή. Μια πρώτη γεύση είχα πάρει από το "Σάβανο". Τώρα σειρά έχει η "Θάλασσα".

    Τρεις αφηγηματικοί χρόνοι υπάρχουν μέσα στο μυθιστόρημα: 

α) το τώρα της αφήγησης: ο αφηγητής στο χωριό που περνούσε τις διακοπές του όταν ήταν παιδί, για να ξεχάσει το χαμό της γυναίκας του.

β) το πρόσφατο παρελθόν: ο αφηγητής παντρεμένος με τη γυναίκα του Άννα.

γ) το απώτερο παρελθόν: ο αφηγητής ως παιδί εξιστορεί τις εμπειρίες του με την οικογένεια Γκρέις.

   Οι τρεις αυτοί χρόνοι μπλέκονται μεταξύ τους σε μικρές ή μεγάλες δόσεις σχηματίζοντας έναν περίπλοκο μαίανδρο: το εγώ. Η προσωπική προσέγγιση της ζωής. Ο χρόνος δεν κινείται γραμμικά, αυτή είναι μια ... παιδική άποψη. Γιατί τότε, όπως λέει και ο αφηγητής, η ενήλικη ζωή θα ήταν σαν ένα εύκρατο φθινόπωρο όπου οι γρίφοι και τα μυστήρια της παιδικής ηλικίας θα είχαν όλα απαντηθεί και λυθεί οδεύοντας για την τελική στιγμή, τη νεκρική, όπου δε θα υπήρχε πλέον κανένα μυστήριο. 

   Επειδή όμως τα μυστήρια του κόσμου είναι τόσο πολλά που μας καταδιώκουν σαν φαντάσματα, γι΄ αυτό υπάρχει το καταφύγιο του χρόνου. Το παρελθόν. Είναι το τέλειο λημέρι όπου επιστρέφει σ΄ αυτό ο ήρωας τρίβοντας τα χέρια και τινάζοντας από πάνω του το κρύο παρόν και το ακόμη πιο κρύο μέλλον. Όμως τι είδους υπόσταση έχει το παρελθόν; Στην ουσία, είναι αυτό  που υπήρξε άλλοτε το παρόν, το παρόν που έφυγε, τίποτε παραπάνω. Κι όμως.

   Κι όμως το παρελθόν αλλάζει. Αλλάζει γιατί αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο το προσεγγίζουμε. Αλλάζει, γιατί αλλάζουμε κι εμείς. Κι αλλάζουμε εμείς, γιατί αλλάζει και το εξωτερικό περιβάλλον. Νέα στοιχεία, νέοι άνθρωποι, νέες ιδέες. Που έχουν όμως έναν ενοποιητικό παράγοντα: τον άνθρωπο. Στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα είναι ο Μαξ Μόρντεν. Αυτός ζει από το τώρα στο χθες. Για να βρει καταφύγιο, όπως είπαμε. Συμβαίνει όμως και κάτι άλλο. Μπορεί να απαντηθούν και κάποια ερωτήματα. Η επιστροφή λοιπόν ως μέσο προστασίας και αυτοπροσδιορισμού του εγώ.

Eλένη - Ευριπίδης

   Παρακολούθησα την "Ελένη" του Ευριπίδη στο αρχαίο θέατρο του Άργους σπρωγμένος από μια φιλολογική ... ψύχωση να δω στη σκηνή παιγμένο αυτό το "ευριπιδαριστοφανίζειν" που έλεγε και ο ποιητής Κρατίνος. Ο Ευριπίδης πιο κοντά είναι στον Αριστοφάνη κι όχι τόσο στον Αισχύλο. Ανθρώπινοι τύποι που μοιάζουν με τους σημερινούς, με τους καθημερινούς ανθρώπους, μακριά από τα υπερφυσικά, ηρωικά πρότυπα του παρελθόντος. Και τελικά έμεινα ιδιαίτερα ικανοποιημένος από το παίξιμο του Αντώνη Καφετζόπουλου, όσο και από την Πέμη Ζούνη. (ένας συνδυασμός μοιραίας και καπάτσας γυναίκας.... λίγο πιο ψηλή αν ήταν, θα ήταν και η ιδανική Ελένη). 

   Και τι δεν είχε αυτή η ιλαροτραγωδία... Την ευφυέστατη αναφορά του Ευριπίδη ότι ο τρωικός πόλεμος έγινε για ένα ομοίωμα, το φάντασμα της ωραίας Ελένης. (βέβαια ο Ευριπίδης μεταγράφει από τη δική του πλευρά την ποιητική παράδοση που παραλαμβάνει από τον  Στησίχορο). Μην ξεχνάμε ότι η "Ελένη" πρέπει να παίχτηκε γύρω στο 412 π.Χ., μέσα στον πελοποννησιακό πόλεμο,άρα δικαιολογείται η αντιπολεμικότητα του έργου.  Είχαμε τα βέλη του ποιητή απέναντι στους μάντεις, οι οποίοι κατηγορήθηκαν ότι παρέσυραν τους Αθηναίους στη Σικελική εκστρατεία, που αποδείχθηκε ένα φιάσκο.  Είχαμε την κριτική στάση απέναντι στα θεία όταν ο χορός αναφωνεί : τι είναι θεός, τι μη θεός και τι ανάμεσό τους;"

Παραθέτω την αναγνώριση του Μενέλαο με την Ελένη:

MEN.	Στάσου, μην τρέχεις πια και μην τρομάζεις.
ΕΛE.	Στέκομαι, γιατί αγγίζω αυτό το μέρος.
MEN.	Ποια είσαι; Ποια γυναίκα βλέπω μπρος μου;
ΕΛE.	Ρωτώ κι εγώ το ίδιο. Εσύ ποιος είσαι;	620
MEN.	Τόσο πολύ να μοιάζει άλλη δεν είδα.
ΕΛE.	Θεοί! Θεϊκό ’ναι να ’βρεις τους δικούς σου.
MEN.	Είσαι Ελληνίδα ή ντόπια από εδώ γύρω;
ΕΛE.	Ελληνίδα· εσύ ποιος είσαι; Πες μου.
MEN.	Όμοια, απαράλλαχτη με την Ελένη!	625
ΕΛE.	Κι εσύ με το Μενέλαο, τα ’χω χάσει.
MEN.	Σωστά το δύστυχο μ’ έχεις γνωρίσει.
ΕΛE.	Μετά από χρόνια στη γυναίκα σου ήρθες.
MEN.	Γυναίκα μου; Σταμάτα, μη μ’ αγγίζεις.
ΕΛE.	Που σου ’δωσε ο Τυνδάρεως, ο γονιός μου.	630
MEN.	Φαντάσματα αγαθά στείλε μου, Εκάτη.
ΕΛE.	Συντρόφισσα δεν είμαι της Εκάτης.
MEN.	Κι εγώ δεν έχω πάρει δυο γυναίκες.
ΕΛE.	Ποιας άλλης είσαι ομόκλινος κι αφέντης;
MEN.	Αυτής μες στη σπηλιά που ήρθε απ’ την Τροία.	635
ΕΛE.	Εμένα μοναχά γυναίκα σου έχεις.
MEN.	Σωστά δε βλέπω ή σάλεψεν ο νους μου;
ΕΛE.	Κοιτώντας με για την Ελένη δε με παίρνεις;
MEN.	Μοιάζετε στη θωριά, μα ολότελα όχι.
ΕΛE.	Δε με γνωρίζεις; Σκέψου, τι άλλο λείπει;	640
MEN.	Της μοιάζεις· τούτο βέβαια δεν τ’ αρνιέμαι.
ΕΛE.	Τα μάτια σου θα σου το φανερώσουν.
MEN.	Μα έχω άλλη γυναίκα, εδώ χαλάει.
ΕΛE.	Στην Τροία πήγε μόνο το είδωλό μου.
MEN.	Ίσκιους που δείχνουν ζωντανοί ποιος φτιάχνει;	645
ΕΛE.	Ο αιθέρας, που το ταίρι σου έχει πλάσει.
MEN.	Απίστευτα όσα λες· θεός ο πλάστης;
ΕΛE.	Έργο της Ήρας, να μη μ’ έχει ο Πάρης.
MEN.	Μα σύγκαιρα στην Τροία κι εδώ πώς ήσουν;
ΕΛE.	Τ’ όνομα ολούθε πάει, όχι το σώμα.	650
MEN.	Άσε με, με περίσσιους ήρθα πόνους.
ΕΛE.	Μ’ αφήνεις, για να φύγεις μ’ έναν ίσκιο;
MEN.	Να χαίρεσαι που μοιάζεις στην Ελένη.
ΕΛE.	Άα! μόλις βρήκα τον άντρα μου, τον χάνω.
MEN.	Της Τροίας τους μόχθους, όχι εσέ, πιστεύω.	655
ΕΛE.	Αχ! πιότερο από με δυστυχισμένη δε βρίσκεται· μ’ αφήνουν οι δικοί μου κι ούτε στους Έλληνες θα πάω και στην Ελλάδα.

Το σχήμα του νερού - Αντ. Καμιλλέρι

   

Σπάνιο είναι ένας τίτλος βιβλίου να σου δίνει απάντηση σε ένα ερώτημα που σε προβληματίζει. Ποιο είναι το ερώτημα;  Γιατί η αστυνομική λογοτεχνία έχει φανατικούς αναγνώστες; (ένας εκ των οποίων τείνω να γίνω κι εγώ, χωρίς όμως ακόμη να έχω γίνει). 

   "Το σχήμα του νερού". Γιατί  το νερό δεν έχει σχήμα. Παίρνει το σχήμα του δοχείου μέσα στο οποίο το τοποθετήσεις. Έτσι κι ο αναγνώστης θέλει την ιστορία του έργου να την τοποθετήσει ο συγγραφέας μέσα σε ένα δοχείο. Να πάρει ένα συγκεκριμένο σχήμα. Να έχει μία λύση. Να μην καταλήγει σε αδιέξοδο (όχι τόσο συναισθηματικό, όσο αδιέξοδο πλοκής), ούτε να ορθώνονται μπροστά του εναλλακτικές διέξοδοι. Όπως και η ζωή. Δεν βιώνεται με τα "αν". Το ίδιο και ένα αστυνομικό μυθιστόρημα. Έχει πιθανές λύσεις, αλλά μία σωστή απάντηση....

  Το "σχήμα του νερού" είναι το πρώτο μυθιστόρημα του Καμιλλέρι που διάβασα. Ατμόσφαιρα από Σικελία, τη μητέρα της Μαφίας. Όσο όμως κι αν αναμένεις τη Μαφία να εμφανιστεί πίσω από το κεντρικό έγκλημα, αυτό τελικά δε γίνεται. Σαφώς και υπάρχουν πολιτικές αιχμές. Θάνατος ενός σημαίνοντος πολιτικού προσώπου. Θάνατος από φυσικά αίτια. Πόσο φυσικά όμως μπορεί να είναι και τα αίτια συμπεριφοράς όσων τον περιστοιχίζουν; Η απουσία εξάλλου ενός σημαίνοντος πολιτικού προσώπου θέτει αυτόματα το θέμα της διαδοχής του. Τι συμβαίνει με τους πολιτικούς του αντιπάλους; Και ποια είναι η θέση του έρωτα μέσα σε όλα αυτά; Γιατί ο θανών ζει σε ένα κατ΄ επίφαση γάμο, καθώς είναι ... αμφιδέξιος. Εμφανίζει ερωτικές προτιμήσεις και για τα δύο φύλα...

  Ο αστυνόμος Μονταλμπάνο είναι πιο κυνικός από τον συνάδελφό του Νταλγκλίς

(Π. Ντ. Τζαίημς). Παρόλα αυτά κατορθώνει και δεν ... παρασύρεται από τις σειρήνες που τον περιτριγυρίζουν, και τελικά δεν ενδίδει!

 Διαβάζοντας το συγκεκριμένο μυθιστόρημα είχα την αίσθηση πως ένα αόρατο χέρι έγδυνε ένα άγαλμα αποκαλύπτοντας τις κρυφές του χάρες και τις λεπτομέρειες, που ορισμένες φορές δεν τις είχα καν φανταστεί. Ενώ στο μυθιστόρημα της Π. Ντ. Τζαίημς "Ο θάνατος του εμπειρογνώμονα" αισθανόμουν πως και εγώ συμμετείχα πιο ενεργά σ΄ αυτό το βαθμιαίο ξεγύμνωμα. Εν τούτοις είναι ένα πολύ ενδιαφέρον μυθιστόρημα που διαβάζεται απνευστί. 

     

Ο θάνατος του εμπειρογνώμονα - Π. Ντ. Τζαίημς

  

 Η αστυνομική λογοτεχνία είναι καλύτερη λύση για τι καλοκαίρι. Διατηρείς το μυαλό εν εγρηγόρσει και μάλιστα μέσα σε καταιγιστική δράση. Το ενδιαφέρον δεν πέφτει τόσο στο συναίσθημα του ήρωα, αλλά στην πλοκή. Και ο Μπρεχτ είχε αδυναμία στην αστυνομική λογοτεχνία γι΄ αυτό το λόγο. Γιατί ακριβώς είχε δράση.

 Τώρα το να προσπαθήσεις να μεταφέρεις την πλοκή ενός αστυνομικού μυθιστορήματος είναι σαν να πηγαίνεις απευθείας στις λύσεις ενός σταυρόλεξου και έτσι χάνεται η αγωνία. Για το λόγο αυτό για το μυθιστόρημα "Ο θάνατος του εμπειρογνώμονα" θα αρκεστώ σε ορισμένες επισημάνσεις. 

  Αρχικά είναι αυξημένη η συμμετοχή του αναγνώστη στην εξέλιξη του έργου. Το αίνιγμα δίνεται ήδη από την αρχή (ο φόνος) και ταυτόχρονα παρουσιάζονται τα πρόσωπα που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με αυτό. Άρα μπορείς από πολύ νωρίς να κατασκευάζεις πιθανά σενάρια επίλυσης του μυστηρίου, χωρίς να αισθανθείς στο τέλος ότι κάποιο από τα στοιχεία, που χρειαζόσουν για τη λύση, αποσιωπήθηκε. Τα κλειδιά δηλαδή για τη λύση υπάρχουν στη διαδρομή. Ο αναγνώστης δικαιώνεται.

  Τα πρωταγωνιστικά πρόσωπα (θύτης-θύμα) είναι δύο άντρες με αποτυχημένους γάμους, άρα και εμφανές το στοιχείο της σεξουαλικής αποτυχίας. Και οι δύο ερωτεύονται την Ντομένικα, τη...γυναίκα δηλητήριο. Επομένως και οι δύο παρουσιάζονται ως εκτελεστικά όργανα της μυστηριώδους ερωτικής δύναμης. Δυνατές σε σύλληψη οι ερωτικές σκηνές μέσα στο παρεκκλήσι (που δεν περιγράφονται, αλλά αναφέρονται). Εκεί όπου δεν επικρατεί η ... θεϊκή, αλλά η κοσμική δύναμη.

  Από το σύνολο των προσώπων αυτές που ξεφεύγουν από την μετριότητα είναι οι δύο γυναίκες που ασχολούνται με την τέχνη: η Ντομένικα, η ζωγράφος, το σκοτεινό αντικείμενο του πόθου, που ανάβει τους πόθους και αποσύρεται, αλλά και η Στέλλα Μόουσον, η συγγραφέας, που γνωρίζει τον δολοφόνο, στο τέλος όμως δολοφονείται, ίσως γιατί ο ρόλος του καλλιτέχνη είναι άλλος κι όχι να εκβιάζει.

  Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο αστυνομικός επιθεωρητής Νταλγκλίς που εκτός από την ευρηματική του ικανότητα, διαθέτει και ποιητική ευαισθησία. Στα συν του μυθιστορήματος θα έθετα και τον ... κύκλο που ακολουθεί η συγγραφέας, καθώς η αρχή και τέλος του έργου αφορά τον δολοφόνο.