"ζωή μεθόρια" ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ

Το νέο μυθιστόρημα του Θεόδωρου Γρηγοριάδη έχει τον τίτλο «Ζωή μεθόρια». Ένα τίτλος που μπορεί να διαβαστεί και κυριολεκτικά και μεταφορικά. Η ζωή μεθόρια είναι η ζωή που ζει η ηρωίδα του μυθιστορήματος στην μεθόριο, στα σύνορα, κάπου στον Έβρο, όπου και διορίστηκε ως καθηγήτρια. Αλλά και Ζωή μεθόρια είναι η αντισυμβατική, αποκλίνουσα, περίεργη ηρωίδα, που ζει στη μεθόριο, στα σύνορα ανάμεσα στην λογική και το παράλογο, ανάμεσα στο κοινωνικά αποδεκτό και στο περιθώριο.

Το μυθιστόρημα του Γρηγοριάδη απαντά σε ένα υποθετικό αν… Τι θα γινόταν αν το λεωφορείο που μεταφέρει την ηρωίδα, την Ζωή, στον Έβρο χαλούσε στη διαδρομή; Τότε θα σταματούσε στην Καβάλα, θα αναζητούσε τον αγαπημένο της, θα τον έβρισκε και θα ξεκινούσε μια γοητευτική όσο και επώδυνη βουτιά στο παρελθόν για να αναδυθεί στο τώρα.

Ένα λαχάνιασμα δημιουργείται στο διάβασμα του πρώτου μέρους του μυθιστορήματος, καθώς εναλλάσσονται τα κεφάλαια που αναφέρονται στο παρελθόν και το παρόν. Κρίκοι που δημιουργούν δύο παράλληλες χρονικά αλυσίδες και οι οποίες συνυπάρχουν μέσα στην ηρωίδα, την Ζωή. Έτσι μαθαίνουμε πως η Ζωή είναι μια καθηγήτρια Αγγλικών που δουλεύει σε ένα φροντιστήριο αγγλικών και ερωτεύεται ένα συνομίληκό της μαθητή, τον Γιάννη. Ανήσυχη πνευματικά, ψαγμένη, κάπου εκεί στις αρχές της δεκαετίας του ’80 στην Θεσσαλονίκη. Ο Γιάννης όμως μένει ένα ερωτικό απωθημένο, ένας ανολοκλήρωτος έρωτας, καθώς ο καθωσπρεπισμός της καθηγήτριας σε έναν ιδιωτικό εκπαιδευτήριο δεν της επιτρέπει να εκδηλώσει τον έρωτά της.

Ο Γιάννης όμως δεν είναι και ο μοναδικός της έρωτας. Και άλλοι άντρες παρελαύνουν ερωτικά από τη ζωή της. Όλους όμως τους συνδέει μια τραγική σύμπτωση…. Όλοι, ή τουλάχιστον σχεδόν όλοι, σκοτώνονται. Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό; Έχει μέσα της το πεπρωμένο του θανάτου; Η Ζωή είναι μια θανατηφόρος γυναίκα;

Ας επιχειρήσω την προσωπική μου ερμηνεία, όσο αυθαίρετη κι αν είναι. Η Ζωή είναι πράγματι μια θανατηφόρος γυναίκα, κι  αυτό συμβαίνει γιατί είναι μια γυναίκα διαφορετική από τις άλλες, απροσδιόριστη, χαοτική, χαμένη. Έχει δημιουργήσει τον δικό της κόσμο, το ατομικό της σύμπαν. Όσοι άντρες εισέρχονται στον κόσμο της και επιζητούν να συναντήσουν  το κλασικό γυναικείο πρότυπο, τη γυναίκα με την οποία θα δεσμευτούν και θα παντρευτούν, τότε εκείνοι πράγματι σκοτώνονται. Όσο η Ζωή σηκώνει στη ζωή της αυτά τα στεγανά και δεν έχει τη διάθεση να τα αναιρέσει, τόσο οι άντρες σκοτώνονται.

Για το τέλος, για τη λύση αυτού του ψυχικού αδιεξόδου, είναι απαραίτητο να αλλάξουν αυτοί οι συσχετισμοί και αυτές οι ισορροπίες (αν-ισορροπίες) ανάμεσα στην Ζωή και τους άντρες γύρω της. Ο Γρηγοριάδης επιλέγει για το τέλος ένα φανταστικό, σαμανιστικό θα έλεγα, τρόπο κατά τον οποίο επαναβαπτίζεται η ηρωίδα. Ένας τελετουργικός χορός των φίλων της θα την επανεντάξει στους κόλπους των καθημερινών συναισθημάτων.

Ίσως είναι πιο δύσκολο μερικές φορές να αποτιμήσει κανείς το συγκεκριμένο δημιούργημα ενός συγγραφέα, όταν γνωρίζει τον ίδιο προσωπικά όπως επίσης και το σύνολο του έργου του. Ίσως όμως αυτό του δίνει την δυνατότητα να τοποθετήσει το έργο μέσα σε ένα συγγραφικό σύνολο. Το έργο «ζωή μεθόρια» δεν έχει την πρωτοτυπία που διέθεταν παλαιότερα έργα του Γρηγοριάδη  όπως ο «Ναύτης», το «Παρτάλι» και η αριστουργηματική «Δεύτερη γέννα». Διαθέτει όμως αυτή τη δύναμη γραφής και την αφηγηματική ωριμότητα ακολουθώντας στην αφήγηση μια σταδιακή πορεία καταβύθισης στα μύχια της ψυχής (εκεί εξάλλου που τελειώνουν οι λέξεις αρχίζει το όνειρο…) καθηλώνοντας τον αναγνώστη μέχρι το τέλος για να παρακολουθήσει αυτόν τον αινιγματικό χαρακτήρα της Ζωής-ζωής. Η «ζωή μεθόρια» είναι ένα ολοκληρωμένο ψυχογράφημα….  

Ραδιοφωνικές εκπομπές στην ΕΡΑ Σερρών

Το ραδιόφωνο έχει μια σχέση ιδιαίτερη με το βιβλίο...μπορούν και τα δυο τους να ενωθούν και να δημιουργήσουν μια μαγεία.... Με ένα τέτοιο σκεπτικό δέχτηκα την πρόταση που μου έγινε από την ΕΡΑ Σερρών και ξεκίνησα εθελοντικά μία σειρά ραδιοφωνικών εκπομπών αφιερωμένων στο βιβλίο... ο τίτλος των εκπομπών..."Η άλλη όψη του βιβλίου" ... ίσως γιατί δεν μάθαμε από το σχολείο να αγαπάμε το βιβλίο...ενώ τελικά το βιβλίο είναι απόλαυση. Σκοπός μου βέβαια ήταν να βοηθήσω την ΕΡΑ να παραμείνει ζωντανή...εξάλλου αξίζουν συγχαρητήρια όλοι οι εργαζόμενοι για την υπομονή τους και το κουράγιο τους να συνεχίσουν...γιατί το ραδιόφωνο προάγει το πολιτισμό...και για να ξεφύγω από τα τοπικά πλαίσια αποφάσισα να παρουσιάζω κάποια θέματα έχοντας ως άξονα το βιβλίο και στη συνέχεια να συνομιλώ τηλεφωνικά με κάποιους ανθρώπους που εκτιμώ για τα αντίστοιχα θέματα...κάποιοι ήρθαν και στο στούντιο...οι εκπομπές μου έκλεισαν έναν κύκλο...και η ΕΡΑ θα ξαναλειτουργήσει...και γι΄ αυτό μια μικρή αναδρομή στις εκπομπές που έκανα: 

23/10 … Σωτηρία Περβανά (Sotiria Pervana) … σχετικά με τις γυναίκες πεζογράφους
30/10 … Αλέξης Σταμάτης (Alexis Stamatis C )… σχετικά με το συγγραφικό του έργο
6/11 … Αγγέλα Καστρινάκη … σχετικά με το συγγραφικό της έργο
13/11 … Παναγιώτης Μέντης … σχετικά με το θέατρο
20/11 … Γιώργης Γιατρομανωλάκης ( Yorgis Yatromanolakis) … σχετικά με την λογοτεχνία και την φιλολογία
4/12 … Παύλος Σακκάς … σχετικά με την λογοτεχνία και την ψυχολογία
11/12 … Κυριάκος Ασίκογλου ( Kiriakos Asikoglou Psychologist) … σχετικά με την λογοτεχνία και την ψυχολογία
18/12 … Θεόδωρος Γρηγοριάδης… σχετικά με το συγγραφικό του έργο
8/1 … Σταμάτης Κραουνάκης ( Stamatis Kraounakis)… σχετικά με την λογοτεχνία και την μουσική
15/1 … Ερρίκος Μπελιές … σχετικά με την θεατρική μετάφραση και τον Σαίξπηρ
22/1 … Γιώργος- Ίκαρος Μπαμπασάκης … σχετικά με την γενιά των μπιτ
29/1 … Έφη Γιαννοπούλου( Effi Yannopoulou) … σχετικά με την μετάφραση λατινοαμερικάνικων έργων
5/2 … Βαγγέλης Ραπτόπουλος ( Βαγγέλης Ραπτόπουλος )… σχετικά με το συγγραφικό του έργο
12/2 … Αθηνά Ψυλλιά (Athena Psillia) … σχετικά με τον Ζοζέ Σαραμάγκου…(η εκπομπή έγινε μαζί με την φιλόλογο Ελένη Αναγνώστη)
19/2 … Ισίδωρος Ζουργός … σχετικά με το συγγραφικό του έργο
26/2 … Κώστας Φέρρης ( Ferris Costas)… σχετικά με την λογοτεχνία και την σκηνοθεσία
5/3 … Αμαλία Μουτούση ( Amalia Moutoussi )… σχετικά με τον «Άμλετ» του Σαίξπηρ
12/3 … Γιάννης Μακριδάκης … σχετικά με το συγγραφικό του έργο
19/3 … Μαρία Λαμπαδαρίδου Πόθου … σχετικά με το συγγραφικό της έργο
26/3 … Ιουλίτα Ηλιοπούλου … σχετικά με την ποίηση (ποιήματα διάβασε η φιλόλογος Μαριλένα Κυρτάσογλου Marilena Kyrtasoglou)
2/4 … Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ … σχετικά με την ποίηση

"Ο θάνατος του Αρτέμιο Κρουζ" Κάρλος Φουέντες

Ένα βιβλίο σε ταξιδεύει και στον χρόνο και στον χώρο, είναι σαν ένα μαγικό ελατήριο που με τις κινήσεις του εκτοξεύεσαι. Όχι βέβαια ένα οποιοδήποτε βιβλίο, αλλά ένα βιβλίο σαν το "Ο θάνατος του Αρτέμιο Κρουζ" του Κάρλος Φουέντες.

Θα αναφέρω αρχικά ότι μέσα στις σελίδες του φαίνεται το ... Μεξικό, η ιστορία αυτής της πολύπαθης χώρας με τις εμφύλιες συρράξεις, η μεξικάνικη επανάσταση και η διάδοχη κατάσταση. Αναδύεται η μεξικάνικη επιμειξία ανάμεσα σε τρεις φυλές: την ισπανική, την ινδιάνικη και την αφρικανική. Αυτή όμως η επιμειξία υπήρξε αποτέλεσμα βιασμού κι όχι ειρηνικής συνύπαρξης, γι΄ αυτό και την μεξικάνικη κουλτούρα την διαποτίζει η λέξη: la chingada... Μια λέξη που δηλώνει την βιασμένη μητέρα, η οποία όμως ασκεί κι αυτή με τη σειρά της βία στα παιδιά της...αναπαραγωγή της βίας...και η έκκληση: ...ας πάψει η λέξη αυτή να είναι η απάντησή μας και η μοίρα μας...

Ο κεντρικός ήρωας, ο Αρτέμιο Κρουζ, είναι νόθος γιος ενός Ισπανού γαιοκτήμονα και μιας σκλάβας με αφρικανική και ινδιάνικη καταγωγή. Ξεκινά στην αρχή από την πλευρά των θυμάτων, παίρνει μέρος στην μεξικανική επανάσταση. Στην πορεία όμως αλλάζει στρατόπεδο, προδίδει τις ιδέες του και περνά στην πλευρά των εκμεταλλευτών, γίνεται πανίσχυρος. Μια σχιζοφρενική περίπτωση ο Αρτέμιο Κρουζ, διχασμένος ανάμεσα στην βία και το όνειρο, όπως ακριβώς και το Μεξικό...

Από το μυθιστόρημα θέλω να επισημάνω την αφηγηματική του πρωτοτυπία, που χάνεται όμως στα μετέπειτα έργα του Κάρλος Φουέντες. Αυτή η πρωτοτυπία, λοιπόν, έγκειται στην εναλλαγή τριών αφηγηματικών προσώπων:α) πρωτοπρόσωπη αφήγηση. Ο Αρτέμιο Κρουζ κάπου στο 1960 βαδίζει προς το θάνατο, μια αφήγηση υποκειμενική. β) δευτεροπρόσωπη αφήγηση. Ο ετοιμοθάνατος Αρτέμιο Κρουζ απευθύνεται στον εαυτό του, αλλά κλείνει το μάτι και στον αναγνώστη, σε μια πορεία αυτοκριτικής. γ) τριτοπρόσωπη αφήγηση, η ζωή του Αρτέμιο Κρουζ εξιστορείται από έναν παντογνώστη αφηγητή με πολλές αναδρομές.

Πολυπρόσωπο και πολυεπίπεδο το εγχείρημα του συγγραφέα, αντάξιο για να διεισδύσει στα μύχια της ψυχής του ήρωα, αλλά  και του Μεξικού. 

"Σκηνές από το βίο του Ματίας Αλμοσίνο" Ισίδωρος Ζουργός

Στο έργο του Ζουργού μεταφερόμαστε στον 17ο αιώνα, και παρακολουθούμε σκηνές, αποσπάσματα δηλαδή από τη ζωή ενός χαρισματικού παιδιού και κρυπτοεβραίου, του Ματίας, που θα πορευτεί και θα διασχίσει τη χριστιανική επικράτεια της εποχής του για να ανακαλύψει τον εαυτό του μέσα από τη γέννηση του ορθού λόγου. Είναι ένα οδοιπορικό αυτογνωσίας του ανθρώπου, όχι μόνο του Ματίας, αλλά του ανθρώπου σε μια νέα εποχή, του νέου ανθρώπου, σε μια εκρηκτική εποχή, μια εποχή τόσο μακρινή, αλλά και τόσο κοντινή με τη δική μας.

Η αρχή του μυθιστορήματος μας παρουσιάζει έναν ηλικιωμένο μοναχό τον Ιωαννίκιο. Είναι ο Ματίας στα γεράματά του κλεισμένος σε μοναστήρι, πράγμα που δηλώνει ότι ο αναγνώστης γνωρίζει ήδη από την αρχή του έργου την κατάληξη της ζωής του. Με μία αναδρομή μεταφερόμαστε στο παρελθόν το 1656 στην πόλη Βασιλεία και από κει και πέρα διαδραματίζεται η ζωή του για να καταλήξει στο Άγιον Όρος, όπου και θα πεθάνει. 

17ος αιώνας: Η εποχή στην οποία διαδραματίζεται το έργο συνδυάζει δύο κόσμους διαφορετικούς: α) ένας νέος κόσμος που γεννιέται, που σημαίνει πρόοδος στην επιστήμη και την τέχνη, είναι η εποχή του ορθού λόγου…β) ο παλιός κόσμος που αρνείται ακόμα να πεθάνει, είναι ο κόσμος του σκοταδισμού, των θρησκευτικών ιδεοληψιών, των δεισιδαιμονιών, ένας κόσμος με μεσσιανικές προσδοκίες, όπως του Σαμπετάι Σεβί (1666 μ.Χ.)

ΜΑΤΙΑΣ: Ο Ματίας είναι αρχικά ένας χαρακτήρας- σύμβολο, ένα γνήσιο τέκνο αυτής της αντιπαλότητας. Δύο επομένως είναι οι πατέρες του: α) ο Τομπίας, ο θετός του πατέρας, που οραματίζεται το νεαρό Ματία ως εκλεκτό του επερχόμενου Μεσσία, είναι ο παλιός κόσμος, β) ο Ισαάκ, ο πραγματικός του πατέρας, που θα ήθελε τον Ματίας έναν μεγάλο επιστήμονα, είναι η νέα εποχή. Και ανάμεσα σ΄ αυτά τα δύο άκρα, για να επικαλεστώ και την αριστοτελική μεσότητα, στέκεται ο Ματίας: από ένα θεοκρατικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει και δέχεται τα πρώτα του ερεθίσματα εξελίσσεται και γίνεται ένας εξέχων γιατρός για να καταλήξει στο τέλος σ΄ ένα μοναστήρι. Ο Ματίας επιτυγχάνει στο τέλος τη σύζευξη των δύο άκρων, ούτε μόνο επιστήμη, ούτε μόνο πίστη. Γιατί και η επιστήμη έχει ανάγκη την πίστη. 

¨Οθέλλος" Σαίξπηρ

Υπόθεση:
Ο μαυριτανός  Οθέλλος είναι αξιωματικός του στρατού της Βενετίας και παντρεύεται κρυφά, χωρίς την συναίνεση του πατέρα της, την όμορφη Δυσδαιμόνα. Όταν ο Ιάγος, υπαξιωματικός του Οθέλλου, βλέπει ότι ο Οθέλλος προάγει κάποιον άλλον στρατιώτη στη θέση του υπασπιστή, τον Κάσσιο, αντί γι’ αυτόν, αποφασίζει να εκδικηθεί τον Οθέλλο. Γι΄αυυτό το σκοπό ο Ιάγος χρησιμοποιεί τον Ροδρίγο, έναν νέο βαθιά ερωτευμένο, χωρίς ανταπόκριση, με την Δυσδαιμόνα.

Ο Οθέλλος στέλνεται στην Κύπρο να πολεμήσει τους Τούρκους και μαζί του παίρνει την Δυσδαιμόνα. Τον ακολουθούν ο Κάσσιος και ο Ιάγος μαζί με την γυναίκα του Αιμιλία η οποία υπηρετεί την Δυσδαιμόνα. Ο Ιάγος πείθει την γυναίκα του να του δώσει ένα μαντήλι της Δυσδαιμόνας που της είχε χαρίσει ο Οθέλλος. Στην συνέχεια ο Ιάγος δηλητηριάζει την σχέση του Οθέλλου με την γυναίκα του κατηγορώντας την Δυσδαιμόνα ότι είχε παράνομη σχέση με τον Κάσσιο και ως αποδεικτικό στοιχείο του δείχνει το μαντήλι λέγοντας του ότι  βρήκε το μαντήλι στην κατοχή του Κάσσιου. Ο Οθέλλος τυφλωμένος από την ζήλεια πνίγει την Δυσδαιμόνα ενώ η Αιμιλία λίγο πριν την δολοφονήσει ο Ιάγος αποκαλύπτει την αλήθεια στον Οθέλλο. Ο Ιάγος συλλαμβάνεται αλλά ο Οθέλλος αυτοκτονεί βυθισμένος στις τύψεις.

Απόσπασμα από τον Γιαν Κοττ:

… Το σύστημα των αξιών του Οθέλλου παρουσιάζεται ταυτόχρονα με την ποίηση του και τη γλώσσα του. Ωστόσο, στην τραγωδία αυτή υπάρχει και μια δεύτερη γλώσσα, μια άλλη ρητορική. Αυτή πού χρησιμοποιεί ο Ιάγος. Στη σημαντική του Ιάγου ξεχωρίζουν σαν συνθήματα, σαν λέξεις – κλειδιά, σαν επιφωνήματα, τα ονόματα πραγμάτων και ζώων πού προκαλούν απέχθεια, φόβο, αηδία. Ο Ιάγος μιλάει για κόλλες, δολώματα, δίχτυα, φαρμάκια, κλύσματα, πίσσα και θειάφι, πανούκλα και χολέρα. Και έτσι θα γίνει πίσσα η αρετή της, και η πολλή καλοσύνη της το δίχτυ όπου θα μπλέξουν όλοι.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η «ζωολογία» που επικαλείται ο Ιάγος. Αποτελείται από ανήμπορα και ανίσχυρα ζώα («Να πνιγείς; Το πνίξιμο είναι για τα γατάκια και τα τυφλά κουτάβια»,  από σύμβολα και αλληγορίες της βλακείας και της ασκήμιας (σουσουράδες, πιθήκους), ασέλγειας και ακολασίας («ορμητικοί σαν τα τραγιά, πυροί σαν τούς πιθήκους, μανιασμένοι σα λύκοι τον καιρό πού ζευγαρώνουν». Ο λόγος του Οθέλλου σιγά σιγά ξεπέφτει σ’ ένα ψέλλισμα. Το πάθος και η ηρωική ποίηση της φεουδαρχικής εποχής χάνουν τη γλώσσα τους και τις εικόνες τους. Αυτό το ‘χει κιόλας παρατηρήσει ο Νάιτ. Ο Οθέλλος δεν θα συρθεί μοναχά στα πόδια του Ιάγου- θα μιλήσει και τη γλώσσα του. Αυτές οι σπασμένες φράσεις είναι ταυτόχρονα ένας από τους πρώτους εσωτερικούς μονολόγους — με τη σύγχρονη σημασία του όρου — πού συναντάμε στο δράμα. Μαζί της, απάνω της! Πάει να πει την έκανε δική του. Αυτό είναι απαίσιο! — Το μαντήλι! —να ομολογήσει —το μαντήλι! — Να ομολογήσει, και ύστερα στην κρεμάλα για τον κόπο του. — Πρώτα η κρεμάλα, και κατόπι η ομολογία. — Τρέμω μ΄ αυτή τη σκέψη. Η ψυχή μου δε θα ένιωθε ένα τέτοιο μαύρο βασανιστήριο, χωρίς να βλέπει πιο βαθιά. Δεν είναι από τα λόγια τούτη ή ταραχή μου. —Αηδία! Μύτες, αφτιά, στόματα! Δεν μπορώ να πιστέψω! — Wet ομολογήσει, —το μαντήλι! “Ω, Σατανά!

Ο Οθέλλος θα παραληρεί ασταμάτητα από δω και πέρα για την πορνεία και το ζευγάρωμα, για τη φωτιά και το θειάφι, για σκοινιά, μαχαίρια και φαρμάκια. Θα επικαλείται την ίδια ζωολογία. Ο Ιάγος μιλούσε για κάργιες που αναζητάνε τη λεία τους· τον Οθέλλο θα τόν βασανίζει τώρα η εικόνα του «κόρακα σε σπίτι μολεμένο». Θα πάρει από τον Ιάγο όλες τις έμμονες ιδέες του, λες και δεν μπορεί να απαλλαγεί από τις εικόνες των πιθήκων και των τράγων, του βάτραχου ή της κρεατόμυγας που ζευγαρώνει. “Δεν αξίζω πιότερο από έναν τράγο”, λέει. Ακόμα και όταν υποδέχεται επίσημα τον Λουδοβίκο, δεν μπορεί να συγκρατηθεί: “Σου εύχομαι, καλώς όρισες στην Κύπρο – Τραγιά και Πίθηκοι”. 

ΠΡΩΤΗ ΠΡΑΞΗ

ΣΚΗΝΗ 1

ΡΟΔΡΙΓΟΣ

Ευγενέστατε Βραβάντιε, για το καλό σου έρχομαι, με άδολη κι αγνή ψυχή.

ΙΑΓΟΣ

Που να πάρει η ευχή! Κύριε μου, είσαστε από εκείνους που δεν ακούνε Θεό άμα τους προστάξει ο διάβολος. Εμείς ερχόμαστε να σας φανούμε χρήσιμοι, κι εσείς νομίζετε πως είμαστε καθάρματα: καλά να πάθετε που την κόρη σας την πλακώνει άλογο της Μπαρμπαριάς! Και θα ’χετε εγγονάκια να σας χλιμιντρίζουν, άλογα κούρσας για ανίψια και φοραδίτσες για συγγενείς.

ΒΡΑΒΑΝΤΙΟΣ

Είσαι τόσο ξεδιάντροπος;

ΙΑΓΟΣ

Είμαι αυτός, κύριε, που ήρθα να σας ανακοινώσω πως τώρα, την ώρα που μιλάμε, ο Μαυριτανός κι η κόρη σας παρασταίνουνε το κτήνος με τις δυο πλάτες.

ΒΡΑΒΑΝΤΙΟΣ

Είσαι πρόστυχος!

ΙΑΓΟΣ

Κι εσείς είσαστε γερουσιαστής.

ΒΡΑΒΑΝΤΙΟΣ

Εσύ, Ροδρίγο, που σε ξέρω, θα λογοδοτήσεις γι’ αυτό.

ΡΟΔΡΙΓΟΣ

Ναι, κύριε, θα λογοδοτήσω για όλα. Όμως, σε ικετεύω, άκουσε: αν με τη θέληση σου και τη δική σου σοφή συγκατάθεση – όπως καταλήγω να πιστέψω – η ωραία κόρη σου ετούτη την περίεργη και κατασκότεινη ώρα την νύχτας έφυγε με συνοδό της, ούτε λίγο ούτε πολύ, έναν αλήτη πληρωμένο, έναν γονδολιέρη, για να παραδοθεί στα έκφυλα αγκαλιάσματα ενός λάγνου Αράπη, εάν, λοιπόν, αυτό το ξέρεις και έχεις δώσει την έγκριση σου, τότε, εμείς οι αυθαδέστατοι, άσχημα σε προσβάλαμε.

Όμως, αν δε το ξέρεις, η δική μου ανατροφή μου επιβάλλει να ομολογήσω πως μας αδικείς μ’ όσα είπες. Μη σου περάσει απ’ το μυαλό πως θα παρέβαινα κάθε έννοια ευπρέπειας κι εδώ θα ερχόμουνα για να εμπαίξω και να χλευάσω το σεβαστό σου πρόσωπο. Η κόρη σου – εάν εσύ δεν έδωσες την άδεια, το ξαναλέω – έκανε ανταρσία απαράδεκτη θυσιάζοντας το χρέος της, την ομορφιά, την ευφυΐα και τα πλούτη της σ’ έναν αλήτη από άλλη ράτσα που από δω βρίσκεται εκεί: Πήγαινε να βεβαιωθείς! Αν είναι στο δωμάτιο της, ή αλλού μέσα στο σπίτι σου, βάλε τη Δικαιοσύνη του κράτους να με κυνηγήσει που προσπάθησα να σ’ εξαπατήσω.

ΒΡΑΒΑΝΤΙΟΣ

Άναψε τα φώτα! Γρήγορα! Δώσε μου ένα κερί! Ξυπνήστε τους ανθρώπους μου! Αυτό που τώρα γίνεται δεν είναι άσχετο από το όνειρο μου: φοβάμαι μην ειν’ αλήθεια. Σφίγγεται η καρδία μου. Φώτα είπα φώτα!

                                                                                (Βγαίνει)

ΙΑΓΟΣ

Σας χαιρετώ πρέπει να φεύγω. Σωστό δεν είναι, ούτε στη θέση μου συμφέρει να με φέρουνε στο δικαστήριο κατήγορο του Μαύρου – που, βέβαια αυτό θα γίνει, αν μείνω κι άλλο. Γιατί η πολιτεία, είμαι σίγουρος, με όποια τιμωρία κι αν τον επιπλήξει, δεν μπορεί να τον διώξει χωρίς να χάσει, αφού λένε οι υπεύθυνοι, έχει αναλάβει τον πόλεμο που φούντωσε στην Κύπρο και τώρα είναι σ’ εξέλιξη. Όλοι το ξέρουν κατά βάθος πως δεν υπάρχει άλλος του δικού του αναστήματος να ηγηθεί της εκστρατείας, που όλους μας ενδιαφέρει τόσο. Γι’ αυτό παρόλο που τον μισώ για τα βασανιστήρια της κόλασης, οι περιστάσεις μ’ αναγκάζουνε προς το παρόν να υψώνω σημαία ανακωχής και σήματα να κάνω αγάπης, που, φυσικά, δεν έχουνε καμία σημασία. Για να τον βρείτε σίγουρα, οδηγήστε το πλήθος στο πανδοχείο «Ο Τοξότης», όπου θα είμαι κι εγώ μαζί του. Λοιπόν σας χαιρετώ.

μετάφραση: Ερρίκος Μπελιές

                       

"Κεντήματα" Μαργιάν Σατραπί

   

   Απορημένος και συγκλονισμένος από την δολοφονική επίθεση στο Παρίσι σκέφτηκα να ξαναπιάσω στα χέρια μου μια εικονοϊστορία ...  ένα graphic novel... Τα ΚΕΝΤΗΜΑΤΑ  της Μαργιάν Σατραπί...για να φέρω πάλι στο μυαλό μου ένα τρόπο ζωής που όσο μακρυά φαντάζει, άλλο τόσο συχνά μας επισκέπτεται και κάνει αισθητή την παρουσία του... 

  Ο τίτλος ίσως εσκεμμένα σε προσανατολίζει ότι τα κύρια πρόσωπα του έργου είναι γυναίκες...οι γυναίκες είναι αυτές που κεντούν...μόνο που σ΄ αυτή την περίπτωση κεντούν ιστορίες...η κλωστή και το βελόνι είναι είναι οι λέξεις και η φωνή...

  Βρισκόμαστε στο Ιράν (μάλλον στην Τεχεράνη) και εννέα γυναίκες πίνοντας σαμοβάρι συζητούν... εννέα γυναίκες που προέρχονται και από τις τρεις ηλικιακά γενεές...και τα θέματά τους είναι το εξής ένα: άντρες και ... έρωτας...θέμα αγαπημένο για συζήτηση, θέμα εμμονικό για συζήτηση όταν δεν μπορείς να το βιώσεις και να το απολαύσεις... και προφανώς η πατριαρχική δομή της κοινωνίας δεν δίνει την ευκαιρία στις γυναίκες να αποφασίζουν για τον έρωτα και να τον απολαμβάνουν...

   Όπως η Ναχίντ που δεν ήταν παρθένα...και παντρεύτηκε... και θα έπρεπε να αποδείξει την παρθενία της ... και πήρε ένα ξυραφάκι ... για να σφίξει τα πόδια της όταν θα έκανε έρωτα .. και να τρέξει αίμα... αλλά όμως από την ταραχή της...βιάζεται ... και ματώνει και το όργανο και του άντρα της...

   Οι συζητήσεις αυτές δεν έχουν κάτι το μοιρολατρικό...φαίνονται για ρεαλιστικές, σαρκαστικές απεικονίσεις με την απαραίτητη αφηγηματική ελευθερία...οι γυναίκες δέχονται την κατάσταση...και αναπτύσσουν αντισώματα...μαθαίνουν να ζουν σ΄ αυτή την κατάσταση...και μαθαίνουν να χειρίζονται και την κατάσταση και τους άντρες...οι γυναίκες βρήκαν ένα κοινό κώδικα που τις ενώνει...τον κώδικα του... παράνομου...

   Τελικά το θύμα είναι ο άντρας ... που όσο νομίζει ότι είναι ο αφέντης του σπιτιού... άλλο τόσο τρίζει το σπίτι του συθέμελα!

Αγγέλα Καστρινάκη «Και βέβαια αλλάζει!»

   Η Αγγέλα Καστρινάκη συγκαταλέγεται ανάμεσα στις αγαπημένες μου συγγραφείς. Γι΄ αυτό ευθύνεται η «Φιλοξενούμενη», μια συλλογή σύντομων διηγημάτων, μια καταγραφή  «νεανικών φλερτ», όπως μου τα χαρακτήρισε και η ίδια. Το προσωπικό ως ευχάριστο…Αυτό ίσως με τράβηξε, η ευχάριστη μαγεία που δημιουργούσε με τον αναγνώστη διηγούμενη προσωπικές στιγμές. Σαν να ακούς μια αγαπημένη σου φίλη. Κατόπιν διάβασα ένα μυθιστόρημά της (το μοναδικό που έγραψε) «‘Έρωτας τον καιρό της ειρωνείας», πάλι ο έρωτας να αποτελεί πυρηνικό στοιχείο. Αυτή τη φορά ο έρωτας συμπυκνώνεται χρονικά, γιατί η τεχνολογία και κυρίως τα ηλεκτρονικά μέσα δικτύωσης επιταχύνουν τόσο την εκδήλωση όσο και την καταστροφή του ερωτικού αισθήματος. Το βιβλίο αυτό το διάβασα ένα από τα προηγούμενα καλοκαίρια (πάνω από πέντε χρόνια;) σ΄ ένα πλοίο που πήγαινα στη Σίφνο. Και απέναντί μου να κάθεται μια γυναίκα που μου έμοιαζε με την Αγγέλα Καστρινάκη, με βάση τουλάχιστον τη φωτογραφία που είχα στο βιβλίο της. Σκέφτηκα να της μιλήσω, αλλά τελικά δεν το αποφάσισα. Όταν της εκμυστηρεύθηκα τη σκηνή αυτή τηλεφωνικά στη συνομιλία που είχαμε (θα αναφερθώ και σ΄ αυτή), μου είπε γελώντας πως στη Σίφνο δεν έχει ταξιδέψει, οπότε μάλλον σωστά έπραξα και δεν έπιασα την κουβέντα μ΄ εκείνη την άγνωστη γυναίκα…όχι για άλλο λόγο, αλλά γιατί συνοδευόταν…

       Και φτάνουμε στην περσινή χρονιά… 2014… νέο αφήγημα από την Αγγέλα Καστρινάκη. Εγώ εν τω μεταξύ ξεκίνησα εθελοντικά μια ραδιοφωνική εκπομπή στην ΕΡΑ Σερρών με θέμα το βιβλίο και … να η ευκαιρία. Την αναζήτησα διαδικτυακά και αυτή τη φορά την βρήκα. Την Αγγέλα. Προμηθεύτηκα και το βιβλίο και το διάβασα για να έχω άποψη κυρίως για την μυθοπλαστική της πορεία από το 1991 (Φιλοξενούμενη) μέχρι και το 2014 (Και βέβαια αλλάζει), φρεσκάρισα στο μυαλό μου την υπόθεση στο «‘Έρωτας στον καιρό της ειρωνείας», διάβασα και κάποια σκόρπια διηγήματά της και μία Πέμπτη πρωί η τηλεφωνική συνομιλία πραγματοποιήθηκε… Τελικά νομίζω ότι η γνωριμία με ένα συγγραφέα, έστω και τηλεφωνική, επιβεβαιώνει την λογοτεχνική περσόνα. Μετά την πρώτη αμηχανία ακολουθεί αυτή η ευχάριστη μαγεία. Σαν να μιλάς με μια αγαπημένη σου φίλη….

        Και για το αφήγημα (ούτε διήγημα ούτε μυθιστόρημα)… μια προσωπική, πολυφωνική καταγραφή μιας συγκεκριμένης περιόδου από το 1973 έως το 1979 μέσα από τα μάτια της ηρωίδας, της Ειρήνης, αλλά και άλλων προσώπων που την πλαισιώνουν. Η αφήγηση της πρωταγωνίστριας καλύπτει την πορεία της προς την ενηλικίωση από τα 13 της χρόνια κι έπειτα. Μια περίοδος της ζωής του ανθρώπου ούτως ή άλλως έκρυθμη και υπερβολική. Αλλά και μια ιστορική συγκυρία για την Ελλάδα πάλι ούτως ή άλλως έκρυθμη και υπερβολική. Αυτά τα δύο συνιστούν ένα εκρηκτικό μείγμα. Στη διήγηση το αυτοβιογραφικό μπερδεύεται με το μυθοπλαστικό και το προσωπικό με το συλλογικό. Όσο για τον τίτλο … «Και βέβαια αλλάζει» …  Ποιος το υποκείμενο; Ο άνθρωπος… Για τα μάτια της νεαρής Ειρήνης και βέβαια αλλάζει ο άνθρωπος. Για τα μάτια όμως της ώριμης αφηγήτριας, ίσως αυτό φαντάζει μια γλυκιά ουτοπία. Εγώ θα κρατήσω μέσα από την αφήγηση την επίσκεψη της ηρωίδας στις Σέρρες για να παρακολουθήσει μια ομιλία του Λεωνίδα Κύρκου (που είναι ένα πραγματικό γεγονός) και θα ευχηθώ μια νέα επίσκεψη της Αγγέλας στις Σέρρες (να γίνει ένα πραγματικό γεγονός)!!