ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ - Σατυρικό δράμα

Το Σατυρικό δράμα είναι είδος δραματικής ποίησης που δημιουργήθηκε αλλά και καλλιεργήθηκε παράλληλα με τα άλλα δύο είδη του δράματος, την Τραγωδία και την Κωμωδία. Το όνομα του είδους αυτού προήλθε από τον χορό του δράματος αυτού που αποτελείτο από υποδυόμενους Σατύρους, των οποίων η ωμή φυσικότητα και η αχαλίνωτη ευθυμία τους προσέδιδαν στο όλο δράμα ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Οι ποιητές και οι ηθοποιοί του σατυρικού δράματος ήταν οι ίδιοι με αυτούς της τραγωδίας όπως και η δομή, τα θέματα και οι χαρακτήρες. Αντίθετα η φύση του σατυρικού χορού που χαρακτηριζόταν από ερωτική ροπή και αδηφαγία αποτελεί μια γελοιογραφική ανατροπή κάθε ηρωικού πνεύματος.

Μπροστά το χορό των Σατύρων παρουσιάζονταν υποδυόμενοι θεοί, ημίθεοι, και άρχοντες πόλεων με κυρίαρχη όμως εμφάνιση του Διονύσου καθώς και άλλοι που σχετίζονταν μ΄ εκείνον όπως ο Ερμής, ο Ήφαιστος κ.λπ. Από τους ημίθεους συχνά παρουσιάζονταν ο Ηρακλής, ο Θησέας, ο Οδυσσέας, ο Προμηθέας, ο Σίσυφος κ.ά. Ενώπιον αυτών που έφεραν μεγαλοπρεπή περιβολή η εμφάνιση των Σατύρων με τις προβιές και τα δερμάτινα ράκη δημιουργούσαν στους θεατές μια αλλόκοτη και περισσότερο κωμική εντύπωση. 

Για τους αρχαίους ο Αισχύλος ήταν ο μεγαλύτερος σατυρικός δραματουργός. Τα σωζόμενα αποσπάσματα δείχνουν ότι αυτός ο κατεξοχήν σεμνός ποιητής μπορούσε να πραγματευτεί επίσης ελαφρά και αστεία θέματα με εξαιρετική επιδεξιότητα.

 Και ο Σοφοκλής φημιζόταν ως μεγάλος σατυρικός δραματουργός. Οι Ιχνευταί και ορισμένα αποσπάσματα άλλων σατυρικών δραμάτων δείχνουν πράγματι μια εξαιρετική κωμική φλέβα. Η υπόθεση του σατυρικού δράματος «Ιχνευταί» ή «Ιχνευταί Σάτυροι» αναφέρεται στην κλοπή των βοδιών του Απόλλωνα από το νεογέννητο Ερμή και στην προσπάθεια των Ιχνευτών Σατύρων να τα εντοπίσουν με την καθοδήγηση του πατέρα τους Σιληνού.

Το σατυρικό δράμα «Κύκλωψ », που έγραψε ο Ευριπίδης με άγνωστο το έτος που διδάχτηκε (παίχτηκε), είναι το μόνο σατυρικό έργο του που έχει διασωθεί πλήρες.

Ο Σιληνός και οι Σάτυροι, ταξιδεύοντας στη θάλασσα για να βρουν το Διόνυσο, που τον είχαν αρπάξει ληστές Τυρρηνοί, παρασυρμένοι από τον άνεμο, έφτασαν στη Σικελία. Εκεί πιάστηκαν από τον Κύκλωπα Πολύφημο, που τους κρατά σκλάβους του, βοσκούς των κοπαδιών του και υπηρέτες. Ξαφνικά ο Σιληνός παρατηρεί ότι στην ακρογιαλιά έχει αράξει καράβι ελληνικό. Είναι ο Οδυσσέας με τους συντρόφους του, που έρχονται από την Τροία και βγαίνουν στη στεριά για να πάρουν προμήθειες. Ο Οδυσσέας δίνει στο Σιληνό κρασί και ζητά ως αντάλλαγμα τυρί και αρνιά. Τότε εμφανίζεται ο Κύκλωπας, που επιστρέφει από την Αίτνα, όπου είχε πάει για κυνήγι. Όλοι τρομάζουν, μα ο Οδυσσέας αποφασίζει να τον αντιμετωπίσει. Ο Κύκλωπας κατηγορεί τον Οδυσσέα και τους συντρόφους του για ληστές, υπόνοια που τροφοδοτεί και ο Σιληνός. Ο Οδυσσέας του αποκαλύπτει την αλήθεια και τον παρακαλεί να τους λυπηθεί. Αλλά ο Κύκλωπας είναι αποφασισμένος να ικανοποιήσει τη λαιμαργία του τρώγοντάς τους και τους βάζει μέσα στη σπηλιά. Πραγματικά ο Οδυσσέας διηγείται πώς ο γίγαντας καταβρόχθισε δύο συντρόφους του και προτείνει στους Σατύρους να τους πάρει μαζί του, αν τον βοηθήσουν να εκδικηθεί τον Κύκλωπα, τυφλώνοντάς τον. Έτσι και γ'ινεται. Ο Κύκλωπας μεθά με άφθονο κρασί, που του δίνει ο Οδυσσέας, και μπαίνει στη σπηλιά να κοιμηθεί. Ο Οδυσσέας τον ακολουθεί, πυρώνει το δαυλί και το βυθίζει στο μάτι του Κύκλωπα. Το τέρας σηκώνεται ουρλιάζοντας και βγαίνει από τη σπηλιά τυφλό και αιμόφυρτο, φοβερίζοντας να τους σκοτώσει. Ο Οδυσσέας με τους συντρόφους του φεύγει, παίρνοντας μαζί του και τους Σατύρους, χαρούμενους που θα ξαναβρουν το Διόνυσο.

ΒΙΒΛΙΟ - 100 χρόνια Gallimard

Η γαλλικής έμπνευσης, διάκριση του «πνεύματος του οίνου» σε «καλό» (bon) και «μεγάλο» (grand) ισχύει αντίστοιχα και για το «πνεύμα των εκδόσεων». Χωρίς απλουστευτικές διαθέσεις, αλλά με αυστηρά (όχι «εστέτ») κριτήρια, ο περιηγητής μιας «φανταστικής έκθεσης εκδοτικών οίκων» (κάτι ανάλογο, σαν τη «Βιβλιοθήκη» του Μπόρχες ή τις «Βιβλιοθήκες γεμάτες φαντάσματα» του Μπονέ) προσανατολίζεται εξαρχής στα τέσσερα σημεία του εκδοτικού ορίζοντα: 

• τις εκδόσεις Penguin, που επέφεραν πραγματική επανάσταση στον χώρο του βιβλίου,

• τις εκδόσεις Suhrkamp, που στεγάζουν μεταπολεμικά, στα χρώματα του ουράνιου τόξου, σχεδόν όλους τους συγγραφείς και φιλοσόφους, εντός κι εκτός Γερμανίας, 

• τις εκδόσεις Feltrinelli, που ανεδείχθησαν χάρις στο εκδοτικό (και πολιτικό) δαιμόνιο του ιδρυτή τους, ο οποίος στο βιβλιοπωλείο της Ρώμης διατηρούσε μέχρι και φλιπεράκι, 

• και, ασφαλώς, τις εκατονταετείς πλέον, εκδόσεις Gallimard: τον «Μεγάλο Εκδοτικό του Μεγάλου Εθνους».

 Θα μπορούσε βάσιμα να ισχυριστεί κανείς (ακόμα κι ένας μη γαλλόφωνος francophile) ότι στις εκδόσεις Gallimard στεγάζεται όχι απλώς το έργο των σημαντικότερων Γάλλων και ξένων συγγραφέων (από το οποίο δεν απουσιάζουν ούτε οι δικοί μας: Καβάφης, Σεφέρης, Ρίτσος, Ελύτης, Βασιλικός, Καραπάνου κ. ά.), αλλά ό, τι περικλείεται ανάμεσα στο «πνεύμα», το «Geist» και το «esprit», και η ίδια ιστορία των εκδόσεων από μόνη της εκφράζει ένα esprit de corps: του ιδρυτή τους, Γκαστόν Γκαλιμάρ (και των διαδόχων του, Κλοντ και Αντουάν, που πρόσφατα συγκρούστηκε με την Google για την ψηφιοποίηση των βιβλίων), του Αντρέ Ζιντ και του Πολ Κλοντέλ, της συντροφιάς της Νέας Γαλλικής Επιθεώρησης (Nouvelle Revue Francaise, πιο γνωστής με τον λογότυπο nrf), και όλων όσοι πέρασαν όχι μόνο από τα γραφεία του εκδότη και το περίφημο «δωμάτιο του συγγραφέα», το οποίο «θα είναι εξοπλισμένο με σεκρετέρ, τηλέφωνα, αναπαυτικές πολυθρόνες, ένα μπαρ και θα βλέπει στον κήπο», όπως το περιέγραφε ο Γκαστόν Γκαλιμάρ στον Βαλερί Λαρμπό, αλλά και από τα ιστορικά παρισινά cafe, την Brasserie Lipp, στο Boulevard St. -Germain και το Bar Du Pont-Royal, στη Rue de Montalbert.

Οι εκδόσεις θα ξεκινήσουν με την ουτοπία ενός εκδοτικού εγχειρήματος, που φιλοδοξεί να οργανώσει μια «κοινοπραξία χωρίς κερδοσκοπικές διαθέσεις για την έκδοση ωραίων βιβλίων», όπως έγραφε ο Αντρέ Ζιντ στον Πολ Κλοντέλ, αρχές του 1909. Ομως, χάρις στον Γκαστόν Γκαλιμάρ θ’ ανοίξει το σημαντικότερο κεφάλαιο στην ιστορία του γαλλικού, και ευρύτερα ευρωπαϊκού, πνεύματος, ακόμα κι όταν κάποια «επεισόδια» θα ταράξουν ενδιάμεσα την πορεία του εκδοτικού (μ. ά. ο συγκεντρωτισμός του εκδότη, οι διαμάχες μεταξύ Ζιντ και Κλοντέλ, τα σκοτεινά χρόνια της γερμανικής Κατοχής, η πρόσκαιρη αποχώρηση του Σαρτρ), ενώ η «Βιβλιοθήκη της Πλειάδος», όπως και η περίφημη Serie Noire, υπό τη διεύθυνση του Μαρσέλ Ντυαμέλ, αλλά ακόμα και ο «Χάρι Πότερ», θα επιβεβαιώσουν την απόλυτη κυριαρχία των εκδόσεων Γκαλιμάρ.

Μαζί με τα δημοσιεύματα του διεθνούς Τύπου, μία έκθεση στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας και ένα ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε πρόσφατα στο γαλλογερμανικό arte μάς φέρνουν πιο κοντά στην 100ή επέτειο του εκδοτικού «αστερισμού των Πλειάδων».

Bon anniversaire, Gallimard!

Πηγή: Καθημερινή

ΒΙΒΛΙΟ - η αναγνωστική συμπεριφορά των ελλήνων

Το κοινό των αναγνωστών είναι τελικά γένους θηλυκού, όπως συνηθίζουµε τα τελευταία χρόνια; Η 3η Πανελλήνια Ερευνα που διενήργησε η Metron Analysis για λογαριασµό του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, τους µήνες Νοέµβριο και ∆εκέµβριο του 2010, δίνει την εξής απάντηση:  

Είναι πολύ περισσότερες οι γυναίκες που διαβάζουν, αλλά διαβάζουν σχεδόν αποκλειστικά µυθιστορήµατα – όπως επίσης βιβλία ψυχολογίας και θρησκείας. 

  

Είναι επίσης πολύ περισσότερες οι γυναίκες που ανήκουν στο τµήµα του πληθυσµού, το οποίο διαβάζει από ένα έως εννέα βιβλία τον χρόνο.   

Από κει και πέρα τα πράγµατα περιπλέκονται: ένα 9,4% των γυναικών δηλώνει ότι διαβάζει πάνω από 10 βιβλία τον χρόνο, αλλά το ίδιο δηλώνει και το 6,8% των ανδρών. 

Οι άνδρες, επίσης, διαβάζουν περισσότερο απότις γυναίκες ιστορία, φιλοσοφία, κοινωνικές επιστήµες, αρχαίους συγγραφείς, πολιτικά βιβλία, βιβλία ταξιδιών, αποκρυφισµού, θετικών επιστηµών.

Η έρευνα πραγµατοποιήθηκε σε σταθµισµένο δείγµα 1.500 ανθρώπων και έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον. ∆είχνει λ.χ., επιβεβαιώνοντας δύο παλιότερες έρευνες που έγιναν για λογαριασµό του ΕΚΕΒΙ (1999και 2004), ότι η ανάγνωση δεν είναι υπόθεση λίγων χιλιάδων ανθρώπων, όπως συνηθίζει να λέει τµήµα των επαγγελµατιών του βιβλίου. Σχεδόν 800.000 άνθρωποι διαβάζουν πάνω από 10 βιβλία τον χρόνο (αυξήθηκαν κατά 80.000 σε µία δεκαετία), ενώ αυξήθηκε σηµαντικά το ποσοστό των ασθενέστερων αναγνωστών, όσων διαβάζουν έστω ένα βιβλίο τον χρόνο. Υπάρχει βέβαια πάντα ένα 40% του πληθυσµού που κυριολεκτικά δεν ανοίγει βιβλίο. 

Η έρευνα δείχνει ότι οι βιβλιόφιλοι δεν είναι άνθρωποι που µένουν κλεισµένοι στο σπίτι διαβάζοντας,όπως θέλει το γνωστό κλισέ. Αντίθετα συµµετέχουν περισσότερο από τον µέσο όρο στην πολιτιστική ζωή:διαβάζουν εφηµερίδες,ακούν ραδιόφωνο,πηγαίνουν σινεµά, θέατρο, επισκέπτονται εκθέσεις, αρχαιολογικούς χώρους περισσότερο από άλλους. Επίσης βγαίνουν έξω περισσότερο, σε εστιατόρια, καφέ, µπαρ, κέντρα µε ζωντανή µουσική, ενώ πηγαίνουν περισσότερο και σε γυµναστήρια.Το µόνο που κάνουν λιγότερο είναι να βλέπουν τηλεόραση. Ο γενικός πληθυσµός παρακολουθεί κατά µέσον όρο 3 ώρες και 18 λεπτά τηλεόραση, οι ασθενέστεροι αναγνώστες 2 ώρες και 45 λεπτά και οι συστηµατικότεροι αναγνώστες 2 ώρες και 11 λεπτά.

Κατά τα άλλα, η στάση του κοινού απέναντι στο βιβλίο έχει να κάνει πολύ µε το επίπεδο εκπαίδευσης, το αν µένει κανείς σε πόλη ή χωριό. Σχετίζεται επίσης µε το φύλο αλλά και τη γλωσσοµάθεια ή και την προηγούµενη διαµονή σε χώρες του εξωτερικού. Τελευταία παίζει (αρνητικό) ρόλο και η επιµήκυνση του χρόνου εργασίας αφού σε αυτούς που δηλώνουν ότι δεν διαβάζουν καθόλου βιβλία ο µέσος όρος χρόνου εργασίας είναι 48,4 ώρες την εβδοµάδα.

«Η έρευνα δείχνει ότι οι συστηµατικοί αναγνώστες µπορεί να µην αυξήθηκαν, αποκτούν όµως καλύτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά και γίνονται πιο συνειδητοί», καταλήγει ο υπεύθυνος για τις στατιστικές έρευνες του ΕΚΕΒΙ Σωκράτης Καµπουρόπουλος. 

πηγή: τα νέα

ΒΙΒΛΙΟ - Μαγκλίνης

Τίτλος: η ανάκριση, Συγγραφέας: Ηλίας Μαγκλίνης

 Mε το έργο "η ανάκριση" του Ηλία Μαγκλίνη συντελείται η αποενοχοποίση του δικτατορικού συμπλέγματος. Η μαζική υστερία, ο συλλογικός ενθουσιασμός, η ηρωοποίηση προσώπων - θυμάτων που δαιμόνιζε και δαιμονίζει την κοινωνία, τη σκέψη, την τέχνη, χάνεται. Στη θέση της αναδύεται το προσωπικό δράμα, ένα δράμα που προσπαθεί να ξεχαστεί, να σκεπαστεί, αλλά ολοένα και ανασύρεται στην επιφάνεια 

Είναι σα να βλέπεις την Αφροδίτη σανδαλίζουσα και ξεχνάς ότι είναι θεά, ότι της αρμόζει σεβασμός, αλλά σκανδαλίζεσαι και στοιχειώνουν τα όνειρά σου.

Ενδιαφέρουσα είναι η αρχή του έργου - νουβέλας όπου ο πατέρας γίνεται αθέατος  μάρτυρας της ερωτικής αυτοϊκανοποίησης της κόρης του, για να καταλάβουμε ότι αργότερα αναλογικά και πολύ πιο σκληρά θα γίνει αυτή ένας φανερός, ηδονοθηρικός(;), μάρτυρας των αποκαλύψεων του πατέρα της.

Παραθέτω την κριτική του Δημήτρη Αθηνάκη.
...Σαν μια συνέχεια του «Σώμα με σώμα» (εκδ. Πόλις), ο Ηλίας Μαγκλίνης γράφει την «Ανάκριση». Ο πόνος, το παρελθόν, το παρόν, το αίμα -κι όλ’ αυτά στα άκρα τους- μπλέκονται στη νουβέλα, παραμένοντας έννοιες και καταστάσεις διακριτές. Η Μαρίνα -που προτυπώνει τη Μαρίνα Αμπράμοβιτς, περφόρμερ της τέχνης του σωματικού πόνου-, περφόρμερ κι αυτή του ίδιου κινήματος, προσπαθεί και καταφέρνει να μπει στο μυαλό και την ψυχή του πατέρα της ο οποίος κακοποιήθηκε φριχτά από τα ΕΑΤ/ΕΣΑ της οδού Μπουμπουλίνας.

Συγκεντρώνοντας βιβλία με λεπτομερείς αφηγήσεις για την εποχή και τα βασανιστήρια, μαζεύοντας αναμνήσεις όπως ο θάνατος της μητέρας της που της κόστισε ένα ολόκληρο σύμπαν, παλεύει με νύχια και με δόντια ν’ ανακρίνει τον πατέρα της και να τον εξωθήσει ν’ αναγνωρίσει την οδύνη και την προσβολή -ψυχική και σωματική-, να επιστρέψει σ’ όλ’ αυτά και να τα ξεπεράσει, να φτάσει στο σημείο να βγάλει από τα βάθη του ό,τι τον έχει σημαδέψει αλλά και φορές φορές τον έχει κάνει περήφανο. Όπως και να ‘χει, ο ανακρινόμενος, κάθε ώρα και στιγμή, Κωστής βάζει τα δυνατά του να μην υποκύψει, όπως είχε κάνει τότε, όπως ποτέ δεν υπέκυψε – τουλάχιστον στο κοινώς φαίνεσθαι. Ωστόσο, η πάλη της Μαρίνας είναι αφενός επώδυνη και αφετέρου έμμονη.

Επιδιώκοντας ενδεχομένως ν’ αγαπήσει τον πατέρα της απ’ την αρχή, τον φέρνει στ’ άκρα, ώστε αυτός να την παρακαλέσει σχεδόν γονατιστός να τον αφήσει ήσυχο· ώστε αυτός ν’ αναγκαστεί να παραδεχτεί, με πάσα ακρίβεια, ό,τι πέρασε τότε, ίσως και ν’ αναμετρηθεί με την αγωνιστική και πολύπαθη παρακαταθήκη του δικού του πατέρα.

Παρ’ όλ’ αυτά, δεν είναι κάποιο είδος σαδίστριας. Η πολυαγαπημένη κόρη, η δύστροπη αυτή ψυχή δεν θέλει να μετατρέψει τον πατέρα της σε έργο τέχνης, απλώς και μόνο για να δημιουργήσει το αυθεντικότερο κομμάτι του καλλιτεχνικού της βιογραφικού. Έχοντας περάσει μέσα από αυτοτιμωρίες -στα όρια ενός ιδιότυπου ερωτισμού, ο οποίος ενυπάρχει σ’ όλο σχεδόν το κείμενο- ενώπιον έκπληκτου κοινού χάριν της τέχνης, έχει συνειδητοποιήσει ότι το βάθος αυτό της τέχνης δεν είναι απαραίτητα και η αλήθεια που ψάχνει. Η αλήθεια που αναζητά το θλιμμένο αυτό κορίτσι, όπως το ίδιο την αντιλαμβάνεται, είναι στους γονείς της: στη μητέρα, την οποία έχασε διά παντός, και στον πατέρα που χρόνια και χρόνια έχασε το καθαρό του βλέμμα, τη γαλήνια θέαση της ζωής. Αυτό η Μαρίνα το γνωρίζει πολύ καλά, όπως και τη χυδαία καθώς και ακραία σεξουαλική ατίμωση που δέχτηκε ο πατέρας της στη φυλακή, κάτι που ποτέ δεν παραδέχτηκε. Ήρθε όμως η ώρα. Η ανάκριση κρίνεται επιτυχής· ανακρινόμενος και ανακριτής ακόμη περισσότερο.

Σαν μια παλιννόστηση στα επικαλυμμένα γεγονότα του παρελθόντος, ο Μαγκλίνης χειρίζεται την ενσώματη γραφή με αξιοσημείωτο τρόπο. Αποφεύγοντας τις εύκολες λύσεις, επιλέγοντας την πυκνογραμμένη αφήγηση, επιτυγχάνει να σκιαγραφήσει την πρόσφατη εγχώρια Ιστορία, απ’ τα έγκατα μιας πολύπαθης οικογένειας που θέλει ν’ αποφύγει το χάσμα μεταξύ παρόντος και παρελθόντος, δίχως ν’ αρνείται τίποτε, απαλείφοντας ταυτόχρονα ό,τι συνηθισμένα γλυκανάλατο θα μπορούσε να τον παγιδεύσει. Η επιτυχία όλου του εγχειρήματος έγκειται βέβαια στο ότι ο συγγραφέας, με γλώσσα ώριμη και καλά φιλτραρισμένη, αγγίζει τη γύμνια και θωπεύει το πάθος όλων αυτών που θέλει ν’ αφηγηθεί, επιστρέφει στο σώμα ως κινούν όχημα του κόσμου, καθιστώντας την «Ανάκριση» ένα κείμενο τόσο καλά δομημένο όσο και περιέχον τη δόση του ακραία ανθρώπινου που η λογοτεχνία καλείται να φέρει.

[Η κριτική δημοσιεύτηκε αρχικά στο δεύτερο τεύχος του "Α-βιβλίο" της "Απογευματινής", Παρασκευή 23/1/2009]

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - Γκρέγκορι Ναζ

Ο καθηγητής Ναζ είναι ένας από τους κύριους συντελεστές ενός τρέχοντος διαδικτυακού πρότζεκτ του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών που ονομάζεται Homer Multitext και απευθύνεται σε ακαδημαϊκούς και μη, με στόχο την ανοιχτή πρόσβαση στην τρέχουσα έρευνα αλλά και τις πηγές που την τροφοδοτούν. Η προσβάσιμη γνώση είναι ένα από τα πιο σημαντικά θέματα που απασχολούν τον καθηγητή Ναζ και την ομάδα του στη Ουάσιγκτον και το Ναύπλιο. Και η τεχνολογία φαίνεται να παίζει έναν ιδιαίτερο ρόλο σε αυτή τη φιλελεύθερη προσέγγιση.

Το μάθημα του καθηγητή Ναζ αλλάζει χρόνο με τον χρόνο τίτλο, προσελκύοντας όμως ένα σταθερά μεγάλο κοινό φοιτητών που δεν είναι απαραίτητα εξοικειωμένο με τον ελληνικό πολιτισμό. Από τον τίτλο «The Concept of the Hero in Greek Civilization» στο «The Heroic and the Anti-heroic in Classic Greek Civilization», ο ήρωας έχει την τιμητική του σε ένα μάθημα που κατευθύνεται από τις ερωτήσεις περισσότερο και λιγότερο «διαβασμένων» φοιτητών...

– Ποια είναι η πιο αξιομνημόνευτη ερώτηση που σας έχει κάνει το φοιτητικό κοινό σας;

– Καμιά φορά η καλύτερη ερώτηση είναι εκείνη που δεν μπορείς να απαντήσεις. Και μπορεί να μην είναι η καλύτερη, αλλά είναι η σημαντικότερη: Ποιο το νόημα της προσπάθειας αν όλα είναι προδιαγεγραμμένα; Υπάρχει ένα σημείο όπου τετραγωνίζεται κατά κάποιο τρόπο η βούληση των θεών με την ανθρώπινη λήψη αποφάσεων; Μου είναι αδύνατον να απαντήσω σε αυτήν την ερώτηση. Ισως η μόνη απάντηση είναι ότι η ίδια η τραγωδία και το ίδιο το έπος προσφέρουν εκατοντάδες τρόπους να απαντηθεί αυτή η ερώτηση. Γι’ αυτό λοιπόν, διαβάστε, διαβάστε, διαβάστε...

– Εχετε έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο να διδάσκετε το μάθημά σας. Γιατί νομίζετε πως προσελκύει τόσους φοιτητές κάθε χρόνο;

– Το υλικό και μόνον, είναι δύσκολο να μην προσελκύσει κόσμο! Η ανάγνωσή του προσφέρει μια καλύτερη ιδέα του τι θα πει «πολιτισμός». Είναι πολύ σημαντικό για όλους μας να μορφωνόμαστε και να διαβάζουμε «πολιτισμό» προσέχοντας συγχρόνως να μη διαχωρίζουμε τη διδασκαλία από την έρευνα. Η έρευνα ωθεί τη διδασκαλία, και η διδασκαλία την έρευνα. Η προσπάθεια να μείνουν και οι δύο ζωντανές είναι σκοπός ζωής για μένα, ειδικά σε μια ιστορική περίοδο όπου ο κόσμος δεν φαίνεται να ασχολείται με τίποτα παραπάνω από τον 20ό και ίσως τον 19ο αιώνα. Και δεν είναι ότι ο αρχαίος κόσμος αποτελεί ένα είδος φετίχ. Κάθε άλλο. Υπάρχουν τόσα λάθος στοιχεία της ανθρωπότητας στον αρχαίο κόσμο, όσα και στον μοντέρνο και μεταμοντέρνο. Αλλά είναι πολύ σημαντικό να βλέπεις την ανθρωπότητα μέσα από έναν διαχρονικό φακό.

– Η λεπτομερής ανάγνωση είναι πολύ σημαντικό στοιχείο της διδασκαλίας σας. Ποια η θέση της σήμερα, σε μια εποχή όπου η διάθεση και η πρόσβαση σε πληροφορίες είναι αντιστρόφως ανάλογες με τον χρόνο;

– Στην πρώτη μου συνάντηση με τους μαθητές μου αναφέρομαι στον Νίτσε, ο οποίος ορίζει τη φιλολογία ως την τέχνη της αργής ανάγνωσης. Ο Νίτσε θεωρεί ότι ο μοντέρνος κόσμος χαρακτηρίζεται από μια προκλητική βιασύνη, που δεν αφήνει περιθώριο για ηρεμία και περισυλλογή. Ενα από τα πιο ανθρώπινα στοιχεία της μελέτης του αρχαίου κόσμου, είναι η ποικιλία των εμπειριών της ανθρωπότητας με τις οποίες ερχόμαστε σε επαφή.

– Πώς αξιοποιείτε νεώτερα έργα που αντλούν έμπνευση από τα ομηρικά έπη και την τραγωδία;

– Ο Καβάφης αποτελεί ένα καλό παράδειγμα. Γιατί είναι ο μόνος που έχει καταφέρει να εσωτερικεύσει όλο το φάσμα του ελληνισμού, από την αρχαιότητα έως τις μέρες του. Οταν διαβάζουμε το ποίημά του «Εν τω Μηνί Αθύρ», στην ουσία διαβάζουμε αποσπάσματα, από τα οποία προσπαθούμε να συνθέσουμε ένα νόημα. Οπως ο Νίτσε, ο Καβάφης προσφέρει κι αυτός ένα μοντέλο ανάγνωσης, μιλώντας για τον ελληνικό πολιτισμό σαν ένα σύνολο θραυσμάτων. Κι επειδή είναι αδύνατο να ανακτήσουμε ολόκληρο το παρελθόν, πρέπει να μάθουμε να συνδέουμε το ένα σημείο με το άλλο, το ένα θραύσμα με το άλλο.

– Ποια η γνώμη σας για την ταινία «Τροία» του Γούλφγκανγκ Πέτερσεν;

– Ο Πέτερσεν είναι ένας ευφυέστατος σκηνοθέτης που όμως είναι επηρεασμένος πολύ από τον Μάνφρεντ Κόρφμαν, που διηύθυνε τότε την ανασκαφή στην Τροία. Το πρόβλημα είναι ότι αν χειριστείς την Ιλιάδα σαν ιστορική πηγή, της στραγγίζεις όλη της την καλλιτεχνική ουσία. Ως εκ τούτου, ο Πέτερσεν διέγραψε τελείως τους θεούς από την αφήγησή του, αφαιρώντας μεμιάς περίπου το 80% του περιεχομένου. Και όσο και όμορφοι και γυμνασμένοι να είναι οι θνητοί δεν δικαιολογούν τις κραυγαλέες τροπές στην πλοκή, όπως ο θάνατος του Αγαμέμνονα... Αυτές οι λεπτομέρειες προσφέρουν κι έναν τρόπο να ξεχωρίσεις εκείνους τους φοιτητές που διαβάζουν το κείμενο από εκείνους που αρέσκονται μόνο στη θέαση της ταινίας.

πηγή: Καθημερινή

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - Αιώνες μακριά από την Αλάσκα

Συντελεστές
Συγγραφέας: Άκης Δήμου
Σκηνοθεσία: Πέμη Ζούνη
Σκηνικά - Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου
Μουσική: Θοδωρής Οικονόμου
Παίζουν: Πέμη Ζούνη - Θοδωρής Οικονόμου

 

Η Πέμη Ζούνη πρωταγωνιστεί στο έργο του Άκη Δήμου «Αιώνες μακριά από την Αλάσκα», με τον συνθέτη Θοδωρή Οικονόμου (στο πιάνο) επί σκηνής.

Σ' ένα χώρο υποδοχής κάποιου ξενοδοχείου, η Βιολέτα αφηγείται την ιστορία της. Εικόνες και μνήμες ζωντανεύουν στο λόγο της με βίαιο ρυθμό. Τα οικογενειακά τραύματα της παιδικής ηλικίας, η νοσταλγία του πρώτου έρωτα, το αναγκαστικό ταξίδι από την κλασική μουσική στην άκρη του κόσμου, στην «Αλάσκα», αποτυπώνουν το διάγραμμα της πολυτάραχης ζωής της.

Εξομολογούμαι σημαίνει χάνομαι, βυθίζομαι βαθιά, βασανιστικά μέσα στο παρελθόν και, ίσως, βγαίνω αναγεννημένος στο παρόν. Τότε τα γύρω μου παύουν να υπάρχουν, τα πρόσωπα γίνονται αόρατα, ακόμα κι αν υπάρχουν, επικρατεί μια αφωνία. Γι΄αυτό πετυχημένη κρίνεται η ύπαρξη βουβού προσώπου στο οποίο απευθύνεται η πρωταγωνίστρια. 

Στην αρχή βέβαια οι λέξεις βγαίνουν αργά, κοπιαστικά και αμήχανα, είναι οι καθημερινές λέξεις, ύστερα όμως κάθε λέξη και μια ανάφλεξη. Παύει η περιγραφή και αρχίζει η τραγωδία. Οι λέξεις δεν είναι πεταλούδες, είναι βαρίδια που σε πετούν στη μαύρη τρύπα του εαυτού σου για να απογειωθείς, αν μπορέσεις αργότερα ο ίδιος. Κι ο θεατής βλέπει τότε δύο πράγματα:  να διαγράφονται μπροστά στα μάτια του το πρόσωπο και η ιστορία.

Αυτά περιμένεις από μια εξομολόγηση και σ΄ αυτά υστερούσε η παράσταση: στις λέξεις, στο κείμενο, όχι στις ιδέες, όχι στο παίξιμο, στο αποτέλεσμα κι όχι στην πρόθεση.

 

Ο Άκης Δήμου γεννήθηκε στην Αμαλιάδα. Αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Πρωτοπαρουσιάστηκε στο θέατρο το 1995 με το μονόλογο "...και Ιουλιέττα". Από τότε και μέχρι σήμερα, έχουν ανέβει δεκαεπτά έργα του από επιχορηγούμενα και ιδιωτικά θέατρα. Έργα του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά και πορτογαλικά, και έχουν παρουσιαστεί στο αγγλικό και ισπανικό κοινό. Ζει στη Θεσσαλονίκη.

ΒΙΒΛΙΟ - Man Booker International

 Το βραβείο Man Booker International στεφανώνει κάθε δύο χρόνια για το σύνολο του έργου του έναν συγγραφέα σε όποια γλώσσα του κόσμου κι αν γράφει, φτάνει να είναι μεταφρασμένος στα αγγλικά. Συνοδεύεται και από 60 χιλιάδες λίρες.

Είναι το παγκοσμιοποιημένο αδελφάκι του διάσημου και ετήσιου Man Booker, που δίνεται, όμως, για ένα συγκεκριμένο βιβλίο και περιορίζεται στα όρια της Βρετανικής Κοινοπολιτείας. Να θυμίσουμε ότι το Booker International είχε ως πρώτο αποδέκτη τον Αλβανό Ισμαΐλ Κανταρέ (2005) και ακολούθησαν ο Νιγηριανός Τσινουά Ατσέμπε (2007) και η Καναδή Αλις Μούνρο (2009).

Δεν πρόλαβε, όμως, να ανακοινωθεί χθες η πολυαναμενόμενη λίστα των 13 υποψηφίων και υπήρξε μια ηχηρή αποχώρηση. Ο Τζον Λε Καρέ με δήλωσή του «ζητεί να αποσυρθεί το όνομά του», γιατί «αν και νιώθει τρομερά κολακευμένος, δεν διαγωνίζεται για λογοτεχνικά βραβεία».

Αυτό, όμως, καθόλου δεν σημαίνει ότι ο μετρ της κατασκοπευτικής λογοτεχνίας εξασφάλισε την ησυχία του. Ο πρόεδρος της τριμελούς κριτικής επιτροπής, που επέλεξε τους 13 συγγραφείς, απέρριψε ευγενικά το αίτημά του. «Φυσικά και θα μείνει το όνομα του Τζον Λε Καρέ στη λίστα», δήλωσε. «Απογοητευθήκαμε πολύ που θέλει να αποσυρθεί, γιατί είμαστε μεγάλοι θαυμαστές του έργου του».

Οι υπόλοιποι συνυπόψηφιοί του είναι από τεράστια μέχρι πολύ μεγάλα ονόματα, άλλωστε οι περισσότεροι, εκτός από δύο, είναι μεταφρασμένοι στα ελληνικά και είναι ευκαιρία να τους διαβάσουμε. Προέρχονται από οκτώ χώρες, οι πέντε γράφουν σε άλλη γλώσσα από την αγγλική και είναι οκτώ άνδρες και τέσσερις γυναίκες.

Ο Φίλιπ Ροθ

* Το πιο γνωστό όνομα είναι ο Αμερικανός Φίλιπ Ροθ, που δεν χρειάζεται συστάσεις για το ελληνικό κοινό (κυκλοφορούν σχεδόν όλα του τα βιβλία από τις εκδόσεις «Πόλις»). Ας ελπίσουμε ότι θα πάρει το Man Booker International, αφού το Νόμπελ τον αγνοεί ενοχλητικά.

* Από την Αμερική επιλέχτηκαν δύο ακόμα συγγραφείς: η βραβευμένη με Πούλιτζερ για τους «Δεσμώτες του παρελθόντος» αλλά και μεταφερμένη στο σινεμά με το «The accidental tourist» («Αταίριαστοι Εραστές») 60χρονη Αν Τάιλερ και η ολιγογράφος Μέριλιν Ρόμπινσον, χαμηλών τόνων στιλίστρια και βραβευμένη με Orange το 2009 για το «Home» - ένα μόνο βιβλίο της υπάρχει στα ελληνικά, το «Γκίλιαντ».

* Ακολουθούν οι διάσημοι και πολυγραφότατοι Χουάν Γκοϊτισόλο από την Ισπανία και ο αιρετικός Βρετανός συγγραφέας παιδικών βιβλίων Φίλιπ Πούλμαν. Τρίτος Βρετανός στη λίστα είναι ο Σκοτσέζος Τζέιμς Κέλμαν, Booker του 1989 με το αθυρόστομο «How late it was, how late», εντελώς άγνωστος στην Ελλάδα. Η γηραιά μας ήπειρος συνεισφέρει και την πολυμεταφρασμένη στα ελληνικά Ιταλίδα Ντάτσια Μαραΐνι.

* Και περνάμε στην Ασία, για να βρούμε τον πολύ αγαπητό στην Ελλάδα Λιβανέζο Αμίν Μααλούφ («Οι φονικές ταυτότητες» κ.ά.) και δύο Κινέζους: τον διάσημο Σου Τονγκ, συγγραφέα τού «Σήκωσε τα κόκκινα φανάρια», που μετέφερε στο σινεμά ο Ζανγκ Γιμού, ήδη νικητή το 2009 ενός άλλου Booker, του Man Asian, με ένα μυθιστόρημα για την Πολιτιστική Επανάσταση του Μάο («The boat to redemption») και την αμετάφραστη Wang Anyi του κλασικού «The everlasting Regret» (1995), επίσης για τη μαύρη αυτή περίοδο της κινεζικής ιστορίας.

* Τη λίστα συμπληρώνουν ο σπουδαίος 76χρονος Αυστραλός Ντέιβιντ Μάλουφ, που στα ελληνικά κυκλοφορεί μόνο το μυθιστόρημά του «Αναπολώντας τη Βαβυλώνα» (Καστανιώτης), αλλά ήρθε πρόσφατα στην Αθήνα για να πάρει από τα χέρια του Κολμ Τόιμπιν το βραβείο «Γιάννη Κρητικού» για το εμπνευσμένο από την Ιλιάδα «Ransom», και ο Ρόιντον Μίστρι, γεννημένος στη Βομβάη αλλά πολιτογραφημένος από το 1975 Καναδός. Θεωρείται ο Ντίκενς του σήμερα, κάτι που μπορούμε να διαπιστώσουμε με τα δύο μεταφρασμένα μυθιστορήματά του («Λεπτή ισορροπία», «Οικογενειακές υποθέσεις»).

18 Μαΐου, ο νικητής

Είναι φανερή η τεράστια λογοτεχνική γκάμα της λίστας. Πώς να συγκρίνεις τον Πούλμαν με τον Ροθ; Η επιτροπή, που το έχει συνείδηση, έχει την εξής εξήγηση: «Ο κάθε ένας από τους 13 συγγραφείς θα ήταν άξιος νικητής. Η λίστα των φιναλίστ νομίζουμε ότι είναι ποικίλη, ζωντανή και ερεθιστική για τη σκέψη. Μας ξαναθυμίζει τη σημασία της λογοτεχνίας στην κατανόηση του εαυτού μας και του κόσμου στον οποίο ζούμε».

Πηγή: Ελευθεροτυπία